Giới chuyên gia nhận định thế nào trước cáo buộc Moonshot "chưng cất" AI từ Mỹ?

Bằng chứng kỹ thuật chưa thuyết phục được cộng đồng chuyên gia

Nhiều chuyên gia công nghệ nhận định hiện chưa có bằng chứng cụ thể nào chứng minh Moonshot AI đã "chưng cất" dữ liệu từ các mô hình trí tuệ nhân tạo của Anthropic nhằm xây dựng Kimi K3.

Sự việc bắt đầu khi Michael Kratsios, cố vấn công nghệ hàng đầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump, lên tiếng vào ngày 22/7 cáo buộc công ty Trung Quốc phát triển Kimi K3 - Moonshot AI - đã ứng dụng phương pháp "chưng cất" từ hệ thống Fable 5 do Anthropic sản xuất.

Dù vậy, theo ghi nhận của SCMP, đông đảo giới phân tích trên thế giới lại tỏ ra nghi ngờ luận điểm này. GS Michael Chau, chuyên gia về đổi mới và quản lý thông tin tại Trường Kinh doanh Đại học Hong Kong (HKU Business School), giải thích rằng việc xác minh một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) có gốc rễ phát triển từ mô hình khác là điều cực kỳ phức tạp. Ở thời điểm hiện tại, tư liệu chứng minh Kimi K3 thu thập dữ liệu đào tạo từ Fable 5 vẫn hoàn toàn bỏ ngỏ.

Bên cạnh đó, giáo sư toán học tính toán, khoa học, kỹ thuật Stephen Hsu từ Đại học Bang Michigan (Mỹ) đánh giá nhận định Kimi K3 bứt phá nhờ rút chắt thông tin từ AI Mỹ là "quá sơ sài". Theo ông, bước tiến vượt bậc của Kimi K3 xuất phát từ việc tái thiết kế nền tảng năng lực tính toán qua hàng loạt cải tiến cốt lõi. Trong đó, các cơ chế tiêu biểu như Kimi Delta Attention hay Attention Residuals sở hữu cấu trúc "được thiết kế để cải thiện cách thông tin truyền tải qua độ dài chuỗi và độ sâu của mô hình".

Chia sẻ với TechCrunch, Braden Hancock, đồng sáng lập công ty trí tuệ nhân tạo Snorkel AI kiêm nhà nghiên cứu tại Viện Laude, bày tỏ: "Tôi không tin một mô hình có thể đạt hiệu năng mạnh như vậy nếu chỉ dựa vào chưng cất dữ liệu từ Fable". Ông phân tích thêm về mặt thời gian: "Xét về thời gian, điều đó khó xảy ra. Fable mới được công bố ngày 1/7. Việc thu thập và 'chưng cất' lượng dữ liệu đủ lớn, sau đó huấn luyện và phát hành mô hình chỉ trong hai tuần khó có thể thực hiện".

Trên podcast Interconnects phát sóng hôm 23/7, Nathan Lambert, nhà nghiên cứu AI tại tổ chức phi lợi nhuận Allen Institute for AI, nhận định rằng kỹ thuật "chưng cất" ngày càng giảm hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh các hệ thống AI Trung Quốc đang tăng tốc khả năng học tăng cường. Ông cho hay: "Nếu điều đó xảy ra, những mô hình khác dễ dàng bắt kịp đối thủ dẫn đầu bằng cách sử dụng dữ liệu của chúng để 'chưng cất'. Nhưng chúng ta chưa, hoặc sẽ không thấy điều này".

Chuyên gia này nhấn mạnh lực lượng kỹ sư AI tại Trung Quốc rất xuất sắc, song quy trình "chưng cất" không thể hoàn tất trong ngày một ngày hai. Ngay cả khi áp dụng các giải pháp tiên tiến nhất, doanh nghiệp vẫn đòi hỏi hạ tầng kỹ thuật đồ sộ. "Việc dùng API của một phòng thí nghiệm để thực hiện điều này vô cùng tốn kém và có thể trở thành nút thắt cổ chai về thời gian", ông khẳng định.

Biểu tượng Kimi K3 thuộc sở hữu của Moonshot AI. Ảnh: Bảo Lâm

Tranh cãi pháp lý và những lo ngại tác động ngược tới doanh nghiệp Mỹ

Không ít ý kiến đã chỉ trích động thái từ phía Nhà Trắng khi quy buộc quá trình "chưng cất" vào nhóm hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ. Kevin Xu, người sáng lập quỹ đầu tư công nghệ Interconnected Capital (Mỹ), phân tích rằng dữ liệu đầu ra hay tiến trình suy luận từ một mô hình AI thông thường sẽ không thuộc phạm vi bảo hộ bản quyền và cũng không được xếp vào bảo mật thương mại.

Đăng tải trên mạng xã hội X, ông thẳng thắn nhận xét: "Do đó, việc cáo buộc quá trình 'chưng cất' là hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ không phải lập luận pháp lý nghiêm túc. Đó chỉ là luận điểm chính trị và vận động hành lang được ngụy trang dưới danh nghĩa lập luận pháp lý".

Theo nguồn tin từ The Information vào ngày 22/7, Cục Công nghiệp và An ninh Mỹ đang triển khai điều tra khả năng các đơn vị AI Trung Quốc, bao gồm Moonshot, tiếp cận với chip AI tân tiến của Mỹ. Trước đó một ngày, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent thông báo phía Mỹ sẽ tiến hành rà soát xem các mô hình AI từ Trung Quốc có sao chép các tính năng từ công nghệ Mỹ hay không.

Đánh giá về bước đi này, Paul Triolo, Giám đốc chính sách công nghệ tại tổ chức tư vấn rủi ro DGA-Albright Stonebridge Group (Mỹ), cho rằng tuyên bố từ Bessent "có vẻ hơi liều lĩnh" khi căn cứ áp dụng các chính sách trừng phạt vẫn còn rất mờ nhạt.

Ở góc độ khác, một số chuyên gia cảnh báo việc Mỹ ngăn cản doanh nghiệp nội địa tiếp cận nguồn lực AI mở từ bên ngoài có thể gây tác tác dụng ngược, làm kìm hãm tốc độ phát triển công nghệ. Theo bài viết trên Politico, một liên minh gồm 179 doanh nghiệp Mỹ đã cùng gửi văn bản tới ông Kratsios và Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick với nội dung nhấn mạnh: "Việc từ chối cho startup Mỹ tiếp cận các mô hình hiện có ở nước ngoài sẽ bóp nghẹt việc cạnh tranh củng cố vị thế của doanh nghiệp hiện hữu và hoạt động như một loại thuế đánh vào trí tuệ, làm tăng chi phí và thu hẹp lựa chọn. Trong khi đó, các đối thủ nước ngoài lại vẫn giữ được quyền tiếp cận toàn bộ thị trường toàn cầu".

Đồng quan điểm, Xiaoyin Qu, nhà sáng lập Tycoon AI (Mỹ), cho rằng các biện pháp áp đặt lên Kimi hoặc những mô hình nguồn mở tương tự có nguy cơ gây thiệt hại trực tiếp cho các công ty và người tiêu dùng Mỹ, bao gồm đẩy chi phí vận hành lên cao và làm chậm tiến trình ứng dụng công nghệ AI tại quốc gia này.

Sức hút của Kimi K3 và tiềm lực của Moonshot AI

Kimi K3 hiện đang trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng công nghệ quốc tế. Chính thức công bố ngày 17/7, sản phẩm này nắm giữ vị trí mô hình trọng số mở lớn nhất thế giới khi sở hữu tới 2,8 nghìn tỷ tham số (công khai toàn bộ thông số đào tạo để cộng đồng tự do tải về và điều chỉnh), dự kiến hoàn tất phát hành toàn diện vào ngày 27/7. Báo cáo từ Business Insider cho biết Kimi K3 có thể xử lý lượng tài liệu dài hàng trăm trang chỉ qua một câu lệnh, rất phù hợp cho nhiệm vụ phân tích cơ sở mã lớn cũng như văn bản dài. Khả năng lập trình và xử lý tác nhân của công cụ này đủ sức cạnh tranh sòng phẳng với các mô hình hàng đầu từ Anthropic hay OpenAI, nhưng lại tối ưu chi phí hơn rất nhiều.

Sự xuất hiện của Kimi K3 đã gặt hái nhiều phản hồi tích cực từ giới lãnh đạo công nghệ. CEO Box Aaron Levie nhận định đợt ra mắt Kimi K3 là "chiến thắng lớn" đối với các đơn vị phát triển ứng dụng trên nền tảng AI, đồng thời chia sẻ bản thân "ngỡ ngàng thật sự" trước sức mạnh của mô hình mở này. Trong bài phỏng vấn với Axios ngày 22/7, CEO Nvidia Jensen Huang cho rằng phía Mỹ không nên ngăn cấm các mô hình AI nguồn mở từ Trung Quốc, nhận xét rằng "Các mô hình này rất xuất sắc" và "Chúng ta nên sử dụng những mô hình nguồn mở xuất sắc".

Về quy mô doanh nghiệp, Moonshot AI được thành lập vào năm 2023 bởi nhà nghiên cứu AI Yang Zhilin - người từng hoàn thành chương trình tiến sĩ tại Đại học Carnegie Mellon (Mỹ). Hãng tin Reuters đưa tin, vào tháng 5, startup này đã hoàn tất đợt gọi vốn hơn 2 tỷ USD, nâng tổng quỹ huy động lên vượt mốc 5,5 tỷ USD. Doanh nghiệp hiện được cho là đang tiếp tục gọi thêm 2 tỷ USD nhằm tiến tới mức định giá 30 tỷ USD. Trong quá khứ, công ty Trung Quốc này cùng với DeepSeek và MiniMax từng bị Anthropic cáo buộc áp dụng kỹ thuật "chưng cất" để huấn luyện AI thông qua việc tạo ra 24.000 tài khoản giả mạo.

Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, khái niệm "chưng cất" (distillation) mô tả quá trình "chuyển giao kiến thức" giữa các mô hình theo mô hình giáo viên - học sinh. Hai nhà khoa học Vishal Yadav và Nikhil Pandey từng chia sẻ trên Forbes: "Chưng cất là kỹ thuật được thiết kế để chuyển kiến thức của một mô hình lớn được đào tạo trước (giáo viên) thành một mô hình nhỏ hơn (học sinh), cho phép mô hình học sinh đạt được hiệu suất tương đương mô hình giáo viên", giúp khai thác tối đa năng lực của LLM mà vẫn cắt giảm đáng kể chi phí suy luận.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài tổng hợp này. Đừng quên tiếp tục khám phá những bài viết hấp dẫn cùng chủ đề ngay bên dưới nhé!

• Quan chức Nhà Trắng nói Moonshot AI 'chưng cất' mô hình Anthropic
• Mô hình AI Trung Quốc dừng nhận đăng ký mới do quá tải
• Nhà sáng lập 9x bỏ Mỹ về Trung Quốc, ra AI 'gây xôn xao'
• Mô hình AI Trung Quốc gây xôn xao Thung lũng Silicon