Nữ tiểu thư Hà thành và hồi ức về khóa huấn luyện biệt kích trước chuyến đi B

Xa rời quê nhà tiến vào chiến tuyến, nhiều thanh niên trí thức đã trao gửi tuổi trẻ trong các tập hồ sơ lưu trữ vừa được trao lại sau hơn 50 năm.

Năm 1973, bà Trần Thị Phú Bình tròn 23 tuổi. Xuất thân là con nhà phố cổ Hà Nội, chào đời và trưởng thành trên con phố Hàng Thiếc, bà đã quyết tâm khước từ thân phận tiểu thư để viết đơn xung phong đi B, vào miền Nam chiến đấu và phục vụ. Trước khi bước chân vào vùng chiến sự ác liệt, cô gái phố cổ cùng đồng đội đã phải hoàn thành một chương trình huấn luyện đặc biệt dài 3 tháng ở trường K105.

Khóa rèn quân kiểu “biệt kích” và màn vượt sông bằng dây võng

Hồi tưởng những ngày đầu rời phố thị, bà Bình hài hước nhớ lại, chương trình huấn luyện ở K105 thực chất nhằm tăng cường thể lực và kỹ năng sống còn, được bà và đồng đội gọi vui là “khóa đào tạo biệt kích”.

Nhằm sẵn sàng cho những cuộc hành quân bộ xuyên rừng dài ngày, những nam nữ thanh niên vốn quen đèn sách buộc phải tập đeo gạch lên vai, vượt đèo, leo dốc để dần thích nghi với tải trọng và tôi luyện sức chịu đựng.

Bà Bình nhắc lại: “Chúng tôi phải mang gạch thế này, rồi vượt những con đèo kia, sau cùng mới được phép vào chiến trường”.

Bà Trần Thị Phú Bình ôn lại kỷ niệm đi B tại triển lãm “Thanh xuân gửi lại”.

Hoàn thành huấn luyện, bà được điều vào khu vực Miền Đông Nam Bộ, thuộc Trung ương Cục miền Nam. Nhiệm vụ đầu tiên của bà là phóng viên báo Giải Phóng, kế đó chuyển qua phòng Tuyên truyền Chính trị của Bộ Giáo dục miền Nam, trực thuộc Mặt trận Dân tộc Giải phóng.

Trong tâm trí nữ phóng viên chiến trường, quãng thời gian tại tiền tuyến là những thử thách nghẹt thở mà trước đó khi ở Hà Nội bà không thể mường tượng. Bà nhớ như in lần vượt sông Hàm Luông lúc bản thân không biết bơi. Giữa đêm đen, để giúp bà qua sông, một đồng đội đã cởi dây võng buộc vào cổ tay bà rồi kéo đi.

“Bạn ấy lấy dây võng buộc vào tay tôi, một tay tôi nắm dây võng để bạn kéo đi, tay kia bám vào cái bòng – một cái túi nilon đựng quần áo thổi phồng lên làm phao, tay còn lại thì giơ cao khẩu súng K54 lên khỏi mặt nước. Chúng tôi vượt sông trong tiếng máy tàu địch xập xình ở phía xa, quả thực lúc đó rất hồi hộp, không phải sợ chết mà chỉ sợ rơi vào tay địch thì không hoàn thành nhiệm vụ”, bà Bình hồi tưởng.

Không chỉ đối mặt với những dòng sông, bà còn băng qua “cánh đồng chó ngáp” ở Long An thuộc vùng Đồng Tháp Mười. Đây là nơi có cái nắng gay gắt đến mức người ta ví von chó chạy qua cũng phải ngáp vì kiệt sức. Khi tới được bờ bên kia, mọi người phải chạy như bay trên những gốc rạ sắc nhọn dưới màn đêm để né hỏa lực địch, dù chân có trầy xước, rỉ máu cũng không ai dám dừng bước.

Sau ngày giải phóng, bà Bình tham gia công tác tiếp quản, tiếp tục gắn bó với sự nghiệp giáo dục, làm giáo viên rồi trở thành biên tập viên sách tại Nhà xuất bản Giáo dục cho tới khi nghỉ hưu vào năm 1978.

Cuộc trở về của người thầy giấu kín thương tích nơi chiến trường

Cũng giống như bà Bình, ông Đinh Đăng Định (sinh năm 1945, quê Ninh Bình, công tác tại Hà Nội) cũng đã để lại những năm tháng thanh xuân của mình ở chiến trường miền Nam.

Năm 1970, khi đang dạy môn Văn và Lịch sử, ông nhận lệnh điều động đi B theo yêu cầu của Bộ Giáo dục. Mang trong mình tinh thần xung phong của tuổi trẻ thời đó, ông lên đường với khát vọng góp sức vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Suốt từ năm 1970 đến năm 1976, ông Định công tác ở miền Nam với vai trò chính là một người thầy. Ông tâm sự, cuộc sống nơi chiến trường là chuỗi ngày vượt đèo, lội suối vô cùng gian khổ mà thế hệ trẻ hôm nay khó có thể hình dung hết được. Trong một chuyến đi, ông từng chịu thương tích, nhưng khi về đơn vị, ông đã quyết định không đăng ký để được giám định thương binh.

“Lúc đó tôi nghĩ những hy sinh, mất mát của mình còn rất nhỏ bé so với bao nhiêu đồng đội khác đã ngã xuống nên tôi không đăng ký. Sau này, khi đất nước thống nhất, anh em đồng nghiệp có động viên làm thủ tục để hưởng chế độ nhưng tôi bảo thôi, giờ mọi chuyện cũng đã qua rồi,” ông Định bộc bạch về lý do giấu kín vết thương năm xưa.

Ông Đinh Đăng Định, một cựu cán bộ đi B.

Sau khi miền Nam hoàn toàn được giải phóng, ông ở lại công tác thêm một năm rồi xin chuyển ngành ra Bắc vào năm 1976 để đoàn tụ gia đình và tiếp tục theo đuổi sự nghiệp giáo dục.

Vượt hơn nửa thế kỷ, cả bà Bình lẫn ông Định không ngờ rằng những giấy tờ cá nhân thuở đầu lên đường đi B vẫn còn được gìn giữ nguyên vẹn tại Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước. Tại triển lãm “Thanh xuân gửi lại” do đơn vị này tổ chức, bà Bình không nén nổi xúc động khi cầm lại “tờ cắt lương thực” đã cũ sờn.

Thời điểm năm 1973, lương thực là tài sản vô cùng quý. Tờ giấy cắt 12kg gạo mỗi tháng để chuyển lương thực của bà vào trường đào tạo K105 chính là bằng chứng cho một thời kỳ thiếu thốn nhưng sống trọn vẹn với lý tưởng. Ngoài ra, bà còn được trao lại cuốn sổ lý lịch Đoàn – kỷ vật mà bà xem là báu vật của tuổi thanh xuân.

“Tôi mãi mãi tri ân Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước vì đã giữ được những thứ mà tôi không thể ngờ tới”, người nữ cựu chiến binh bày tỏ.

Cuốn sổ tiết kiệm của một số cán bộ đi B được trưng bày.

Riêng với ông Đinh Đăng Định, việc nhận lại bộ hồ sơ đi B khiến ông trào dâng niềm hạnh phúc khôn tả. Ông xem bộ hồ sơ không chỉ là giấy tờ hành chính mà là minh chứng sống động về một thuở trai trẻ đầy tự hào, để từ đó giáo dục con cháu.

“Tôi muốn để cho con cháu thấy rằng ông của chúng đã có một thời chiến đấu như thế, để chúng noi theo bài học về lòng yêu nước,” ông Định chia sẻ.

Trưng bày tài liệu lưu trữ và kỷ vật của cán bộ đi B với chủ đề “Thanh xuân gửi lại” diễn ra từ nay đến hết ngày 2/9 tại số 12 Đào Tấn, phường Giảng Võ, Hà Nội.

Tại đây, hơn 100 tài liệu, hình ảnh và kỷ vật gốc được trưng bày, giới thiệu tới công chúng. Khách tham quan cũng có thể trực tiếp tra cứu hồ sơ cán bộ đi B thông qua hệ thống tra cứu điện tử, phục vụ nhu cầu tìm kiếm thông tin của thân nhân, người có công và các nhà nghiên cứu.

Cảm ơn bạn đọc đã dành thời gian theo dõi bài viết này. Mời bạn tiếp tục khám phá thêm những câu chuyện giàu cảm xúc khác bên dưới.