Doanh nhân công nghệ 9x khước từ cơ hội tại Mỹ để trở về Trung Quốc tạo 'bão' AI

Từ chối những lời mời làm việc hấp dẫn tại Mỹ, Yang Zhilin – nhà sáng lập Moonshot AI – đã quyết định quay về Trung Quốc khởi nghiệp và gặt hái thành công vang dội với mô hình Kimi K3 đang thu hút sự chú ý của cộng đồng công nghệ toàn cầu.

Ở tuổi 34, Zhilin khiến giới công nghệ tại Thung lũng Silicon xôn xao sau khi công ty khởi nghiệp Moonshot AI do ông đứng đầu trình làng Kimi K3 vào tuần trước. Đây được ghi nhận là mô hình trọng số mở có quy mô lớn nhất thế giới hiện nay với 2,8 nghìn tỷ tham số, cho phép cộng đồng tải về cũng như chỉnh sửa tự do, dự kiến sẽ ra mắt bản hoàn chỉnh vào ngày 27/7.

Theo ghi nhận từ Business Insider, Kimi K3 sở hữu khả năng xử lý hàng trăm trang tài liệu chỉ với một câu lệnh đơn giản, tỏ ra vượt trội trong các tác vụ phân tích dữ liệu văn bản dài hay hệ thống mã nguồn phức tạp. Nhờ năng lực lập trình và vận hành tác nhân thông minh không hề kém cạnh các mô hình hàng đầu từ OpenAI hay Anthropic nhưng chi phí lại tối ưu hơn đáng kể, sản phẩm này tạo ra bước ngoặt mới cho ngành AI Trung Quốc.

Hình ảnh Yang Zhilin, người đứng đầu Moonshot AI, chia sẻ góc nhìn tại Diễn đàn Zhongguancun 2026 diễn ra ở Bắc Kinh vào ngày 25/3. Ảnh: Reuters

Hành trình từ thiên tài toán học đến học vị tiến sĩ tại Mỹ

Sinh ra tại thành phố biển Sán Đầu thuộc tỉnh Quảng Đông, Zhilin sớm bộc lộ năng khiếu vượt trội. Theo Australian Financial Review, ông nằm trong nhóm tài năng toán học xuất sắc được tuyển chọn qua kỳ thi Olympic Tin học đầy khốc liệt tại Trung Quốc, trước khi bước chân vào khoa khoa học máy tính của Đại học Thanh Hoa danh tiếng.

Sau đó, ông sang Mỹ hoàn thành chương trình tiến sĩ chuyên ngành học máy ở Đại học Carnegie Mellon dưới sự dẫn dắt của hai chuyên gia AI hàng đầu là Ruslan Salakhutdinov và William Cohen. Trải qua các kỳ thực tập tại Google Brain cũng như Meta, ông còn tham gia công bố nhiều công trình giá trị về mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và kỹ thuật học ngữ cảnh dài cùng hai chủ nhân giải thưởng Turing là Giáo sư Yoshua Bengio (Đại học Montreal) và Yann LeCun (nguyên nhà khoa học trưởng về AI ở Meta).

Đam mê nghệ thuật và triết lý mở rộng quy mô

Rời khỏi không gian phòng nghiên cứu, Yang Zhilin còn đảm nhận vai trò tay trống trong ban nhạc rock thời sinh viên và là một người hâm mộ cuồng nhiệt của Pink Floyd. Ông tìm thấy điểm tương đồng thú vị giữa sáng tạo công nghệ và âm nhạc: "Thời điểm mới xuất hiện, rock là một làn sóng hoàn toàn mới mẻ, mang tinh thần đại diện cho những tư duy khác biệt. Nhịp sống giai đoạn đó sục sôi tinh thần đổi mới và khát khao làm nên những điều độc đáo".

Đánh giá về học trò cũ trên mạng xã hội X vào ngày 17/7, Salakhutdinov khẳng định Yang là một cá nhân cực kỳ xuất sắc. Ông tiết lộ thêm rằng dù nhận được hàng loạt lời chiêu mộ từ các tập đoàn công nghệ lớn tại Mỹ sau khi tốt nghiệp, Yang vẫn kiên định với mục tiêu trở về quê nhà để gieo mầm khởi nghiệp.

Khi quay lại Trung Quốc, Zhilin từng đóng góp năng lực vào các dự án AI quy mô lớn như mô hình PanGu của Huawei hay mô hình đa phương thức Wu Dao thuộc Viện AI Bắc Kinh. Ông cũng tham gia thành lập Recurrent AI – startup khai thác trí tuệ nhân tạo phục vụ phân tích đàm thoại bán hàng nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh.

Trong chiến lược phát triển AI, ông kiên trì tuân thủ nguyên tắc mở rộng quy mô. Ông từng khẳng định: "Nếu bài toán có thể giải quyết bằng việc gia tăng quy mô thì không nhất thiết phải dùng thuật toán mới. Giá trị cốt lõi của một thuật toán mới nằm ở chỗ giúp quá trình mở rộng quy mô diễn ra hiệu quả hơn".

Sự ra đời của Moonshot AI và dấu ấn Kimi K3

Trích dẫn từ SCMP, vào cuối năm 2022 ngay sau thời điểm ChatGPT trình làng, ông đã chủ động sang Mỹ nhằm tìm hiểu thực tế ứng dụng và thu hút nhân sự cho dự án cá nhân. Chia sẻ với truyền thông nội địa, Yang nhận thấy đây chính là thời cơ chín mùi để "đón đầu làn sóng" AI tạo sinh.

Biểu tượng ChatGPT hiển thị trên màn hình điện thoại thông minh. Ảnh: Bảo Lâm

Vào tháng 3/2023, Yang Zhilin bắt tay cùng hai người bạn học cũ từ Đại học Thanh Hoa là Zhou Xinyu và Wu Yuxin để sáng lập Moonshot AI. Chỉ trong vòng ba tháng đầu, ông đã gọi vốn thành công 60 triệu USD và quy tụ đội ngũ khoảng 40 chuyên gia AI tài năng.

Trong tiếng Trung, tên gọi của công ty mang ý nghĩa "Vùng tối Mặt Trăng", lấy cảm hứng từ album huyền thoại ra mắt thập niên 1970 của Pink Floyd. Nhiều nguồn tin tiết lộ các không gian họp tại trụ sở công ty cũng được đặt tên theo những nhóm nhạc danh tiếng như Rolling Stones hay Led Zeppelin.

Đội ngũ nghiên cứu tại Moonshot AI đã phát minh nhiều hệ thống và kiến trúc công nghệ tiên tiến như Transformer-XL, RoPE, Group Normalization, ShuffleNet, MuonClip cùng Mooncake. Tuy vậy, tiếng vang lớn chỉ thực sự đến khi đơn vị này tích hợp cho mô hình nền tảng Kimi K2 cửa sổ ngữ cảnh siêu lớn lên tới một nghìn tỷ tham số nhằm xử lý văn bản chuyên sâu. Họ tiếp tục trình làng trợ lý AI Kimi và mở rộng sang các mảng lập trình, nghiên cứu, tác nhân tự động, qua đó thu hút nguồn vốn tài trợ khổng lồ từ Alibaba, Tencent cùng nhiều quỹ đầu tư lớn tại Trung Quốc.

Đến nay, sự xuất hiện của Kimi K3 đang đưa tên tuổi Moonshot AI và nhà sáng lập Yang Zhilin vươn tầm quốc tế. Guillermo Rauch, CEO hãng điện toán đám mây Vercel, đánh giá Kimi K3 là cột mốc lần đầu tiên một mô hình nguồn mở vượt qua mô hình độc quyền trong bài kiểm tra kỹ thuật web toàn diện. Trong khi đó, Giáo sư Ethan Mollick từ Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania nhận định đây là sản phẩm tiến gần nhất tới nhóm các mô hình tiên tiến hàng đầu hiện nay.

Khách tham quan trải nghiệm gian hàng trưng bày mô hình AI Kimi K3 của Moonshot tại Hội nghị AI Thế giới (WAIC) ở Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 17/7/2026. Ảnh: AFP

Sự tiếc nuối của giới công nghệ Mỹ

Thành công vượt bậc của Kimi K3 khiến không ít nhân nhân vật tầm cỡ trong ngành công nghệ Mỹ cảm thấy tiếc nuối khi Zhilin không ở lại làm việc. Tỷ phú Vinod Khosla cho rằng chính sách nhập cư khắt khe dưới thời Tổng thống Donald Trump đã khiến nước Mỹ bỏ lỡ những tài năng kiệt xuất từ các quốc gia khác.

Năm ngoái, phía Mỹ đưa ra quy định thu phí 100.000 USD đối với các doanh nghiệp bảo lãnh hồ sơ visa H1B mới cho lao động nước ngoài. Dù quy định này đang vướng vào tranh tụng pháp lý do bị một thẩm phán liênbang phản đối, các rào cản khác vẫn tiếp tục xuất hiện. Tháng 5, bản ghi nhớ từ Cơ quan Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) chỉ ra rằng người nộp đơn xin thẻ xanh tại nội địa Mỹ có thể phải rời khỏi nước này trong thời gian chờ xét duyệt. Đến tháng 7, chính phủ tiếp tục ban hành hạn định mới về thời gian lưu trú ban đầu áp dụng cho visa du học.

Theo nhận định của Salakhutdinov, những quy trình nhập cư phức tạp tại Mỹ hiện nay dễ tạo ra tâm lý e ngại và bất an cho nhân tài quốc tế. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng Yang Zhilin ngay từ đầu đã luôn giữ vững lý tưởng trở về quê hương để lập nghiệp.

"Tôi vẫn nhớ cậu ấy từng bộc bạch rằng nếu không dấn thân khởi nghiệp thì sẽ hối tiếc suốt phần đời còn lại. Tôi hoàn toàn tôn trọng quyết định đó, và thực tế đã chứng minh cậu ấy đã đúng", vị giáo sư chia sẻ trên trang X.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết. Mời bạn tiếp tục đón đọc và khám phá những thông tin công nghệ hấp dẫn khác ngay bên dưới!