Góc khuất cuộc đời "ông trùm ô tô Việt" thuở nào: Sống nhà thuê ở tuổi 84

Vào những năm tháng cuối đời, người đàn ông từng mang hoài bão lớn lao về dòng xe hơi nội địa "Made in Vietnam" Bùi Ngọc Huyên đang trải qua những ngày tháng giản dị tại một ngôi nhà thuê có giá 3 triệu đồng/tháng giữa lòng Hà Nội.

Vào một ngày cuối tuần nắng gắt của mùa hè, ông Bùi Ngọc Huyên cầm lái chiếc xe hơi cũ kỹ của mình vượt qua đoạn đường hẹp, trước khi dừng chân cạnh một cánh cổng sắt đã rỉ sét.

Nằm ẩn mình sau cánh cổng ấy chính là cơ sở sản xuất thuộc Công ty Cổ phần ô tô Xuân Kiên (Vinaxuki), tọa lạc tại địa bàn xã Mê Linh, Hà Nội.

Quay ngược thời gian về trước, cái tên Bùi Ngọc Huyên từng gắn liền với danh xưng đại gia khét tiếng trong giới xe hơi. Trên cương vị Tổng Giám đốc Vinaxuki, ông đã chèo lái doanh nghiệp sản xuất ô tô hàng đầu Việt Nam vào thập niên 2000. Theo lời ông Huyên, giai đoạn đó công ty gặt hái thành công vang dội, tạo việc làm ổn định cho hàng nghìn công nhân viên.

Cựu lãnh đạo Vinaxuki lặng lẽ đứng ngay tại khu vực vốn là dây chuyền lắp ráp xe vận hành không ngơi nghỉ cả ngày lẫn đêm (Ảnh: Trần Thành Công).

Với những bước đi có phần nặng nề, ông đẩy mạnh cánh cửa sắt rồi cho xe tiến vào khoảng sân ngập tràn cỏ dại. Toàn bộ khuôn viên nhà máy giờ đây toát lên vẻ hoang phế, tĩnh mịch như đã chìm sâu vào giấc ngủ từ lâu, khác xa hoàn toàn với nhịp sống hối hả ngoài kia.

"Tâm trí tôi chưa bao giờ rời xa những chiếc ô tô"

Bước vào không gian phân xưởng rộng tới hàng chục ngàn mét vuông, đập vào mắt là vô số khung xe cũ bám đầy bụi bặm, linh kiện hoen rỉ theo thời gian, lốp xe xẹp lép cùng những cánh cửa, ghế ngồi nằm ngổn ngang khắp nơi.

Trực tiếp dẫn đoàn đi một vòng tham quan, ông Huyên hào hứng giảng giải chi tiết về công năng của từng phân khu, từ hệ thống sơn tự động cho đến dây chuyền lắp ráp xe tải, xe du lịch vang bóng một thời...

Ngắm nhìn những khối máy móc hoen ố, đứng im lìm sau nhiều năm tháng đóng cửa, người đàn ông không giấu nổi sự tiếc nuối: "Tâm trí tôi chưa bao giờ rời xa những chiếc ô tô".

Vinaxuki thuở ấy từng mang hoài bão lớn lao là xuất xưởng những chiếc ô tô mang thương hiệu Việt thuần túy dựa trên dây chuyền tân tiến đi kèm giá thành hợp lý. Ngặt nỗi, giấc mơ ấy đã phải gác lại giữa chừng cho tới tận hôm nay… Chứng kiến thực trạng hoang tàn tại nhà máy hiện tại, bất kỳ ai cũng cảm thấy vô cùng chạnh lòng.

Tạm rời xa những trăn trở của thực tại, ông bắt đầu trải lòng về khát vọng chế tạo xe hơi vốn đã nhen nhóm từ khi mới lên 8-9 tuổi.

Vào năm 1951, cậu nhóc Bùi Ngọc Huyên ngày ấy đã lội bộ quãng đường dài hơn 10km chỉ để được xem thước phim chiến tranh đầu tiên của cuộc đời. Hình ảnh những đoàn xe quân sự hùng hậu của Đức và Liên Xô liên tục di chuyển, chuyên chở quân nhu, binh lính cùng vũ khí trong phim đã làm cậu bé vô cùng kinh ngạc.

Ông Huyên bồi hồi nhớ lại ước vọng khai sinh ngành chế tạo xe hơi tại Việt Nam từ thuở còn là cậu bé lên 8-9 tuổi (Ảnh: Nguyễn Ngoan).

"Giai đoạn đó, các chiến sĩ của chúng ta chủ yếu là đi bộ, gùi trên lưng từng bao gạo, khẩu súng. Tôi tự hỏi tại sao nước mình lại không tự chế tạo được xe hơi? Tôi tự hứa khi lớn lên sẽ theo học ngành này để cùng đồng bào làm ra các dòng xe riêng của Việt Nam", ông bộc bạch.

Từ suy nghĩ có phần ngây ngô thời thơ ấu, ngọn lửa đam mê đã đồng hành cùng ông qua suốt thời tuổi trẻ. Ông từng xung phong làm tài xế trên tuyến đường Trường Sơn, rồi học lên kỹ sư và trở thành chuyên viên cao cấp thuộc lĩnh vực giao thông vận tải.

Suốt quãng thời gian dài làm việc ở Bộ Giao thông Vận tải (nay là Bộ Xây dựng), ông có điều kiện đi sâu tìm hiểu ngành công nghiệp cơ giới. Càng dấn thân, người khai sinh ra Vinaxuki càng thấu hiểu tầm quan trọng cốt lõi của ô tô đối với nền kinh tế quốc gia.

Ông nhận định rằng một đất nước muốn tiến lên công nghiệp hóa hiện đại hóa thì bắt buộc phải sở hữu ngành chế tạo xe hơi vững mạnh. Ở độ tuổi 50, khi đang có một vị trí công tác rất ổn định, ông quyết định nộp đơn xin nghỉ hưu sớm nhằm hiện thực hóa giấc mơ từ thuở thiếu thời.

"Tôi rời bỏ công sở để đi làm ô tô. Đó là tâm nguyện tôi theo đuổi từ những ngày còn nhỏ", cựu lãnh đạo chia sẻ.

Người đứng đầu Vinaxuki đã dồn hết tâm huyết để nghiên cứu kỹ thuật, tìm hiểu thị trường và bóc tách chi phí của từng chi tiết máy trước khi hoàn thiện đề án trình lên Chính phủ xin cấp phép đầu tư.

Nhằm tiết kiệm tối đa nguồn vốn, Vinaxuki đã tự tiến hành san lấp mặt bằng, dựng xưởng và tự chế tạo hàng loạt máy móc phụ trợ thay vì bỏ tiền nhập khẩu. Trong giai đoạn đầu từ năm 2004 đến 2009, doanh nghiệp phát triển rất thịnh vượng nhờ chiến lược tập trung vào phân khúc xe tải. Vinaxuki liên tục mở rộng quy mô với các nhà xưởng tại Hà Nội, Thanh Hóa và Thái Nguyên. Nhiều thời điểm, các dây chuyền phải chạy hết công suất nhằm cung ứng khoảng 60 chiếc xe tải mỗi ngày ra thị trường, đạt tỷ lệ nội địa hóa tới 30%.

Đơn vị này còn bắt tay cùng những thương hiệu lớn từ Nhật Bản, Hàn Quốc để tiếp nhận công nghệ dập vỏ xe và đầu tư xây dựng hẳn một trung tâm thiết kế kiểu dáng ô tô bài bản…

Theo chia sẻ từ ông Bùi Ngọc Huyên, thời kỳ đó việc chỉ cần mua linh kiện về lắp ráp thành phẩm, sản xuất thêm một số loại thùng xe tải tuy không đòi hỏi hàm lượng kỹ thuật quá cao nhưng lại đem về nguồn lợi nhuận khổng lồ. Năm thấp nhất công ty thu về 90 tỷ đồng tiền lãi, còn năm đỉnh điểm con số này lên tới 160 tỷ đồng.

Nắm giữ tiềm lực tài chính hùng mạnh cùng chuỗi cơ sở sản xuất trải dài ở nhiều tỉnh thành, ông nghiễm nhiên được dư luận xã hội kính nể gọi bằng danh xưng đại gia của ngành xe hơi Việt.

Bên trong phân xưởng là cảnh tượng ngổn ngang của máy móc, thiết bị cũ kỹ hoen rỉ và bám bụi dày đặc (Ảnh: Phạm Hồng Hạnh).

Khi đang trên đỉnh cao phong độ, vào năm 2012, một cuộc khủng hoảng tài chính ập đến khiến Vinaxuki lao dốc không phanh. Hệ thống ngân hàng đồng loạt quay lưng, thắt chặt và cắt bỏ các khoản vay tín dụng.

Để có tiền trang trải chi phí lãi vay với hy vọng phía ngân hàng sẽ chấp thuận cơ cấu lại các khoản nợ, người đàn ông này đã phải chấp nhận bán sạch nhà cửa. Cho đến tận bây giờ, ông Huyên vẫn thường xuyên phải tới lui các cơ quan tòa án hay ngân hàng để giải quyết những tranh chấp liên quan tới khoản nợ gốc lãi lên tới hàng nghìn tỷ đồng.

Nguyên do khiến cựu "vua xe hơi" khước từ bất động sản để làm giàu

Khi nhìn lại toàn bộ biến cố lịch sử, không ít người bày tỏ sự tiếc nuối và cho rằng nếu ngày ấy ông trích một phần dòng vốn đầu tư cho Vinaxuki để gom đất đai, có lẽ ông đã đứng vào hàng ngũ những tỷ phú địa ốc giàu có bậc nhất Việt Nam.

"Suy nghĩ của tôi không phải như vậy... Tôi dốc sức làm ô tô vì khát khao gầy dựng một nền công nghiệp thực thụ cho đất nước”, ông khẳng định.

Dưới góc nhìn của vị Tổng Giám đốc Vinaxuki, lĩnh vực bất động sản có thể mang lại sự giàu sang cho một vài cá nhân, nhưng chỉ có sản xuất công nghiệp mới tạo ra công ăn việc làm lâu dài và thúc đẩy giá trị cốt lõi cho nền kinh tế. Giữ vững lý tưởng đó, dù thực trạng công ty hiện tại vô cùng bế tắc, ông vẫn luôn đau đáu hy vọng một ngày nào đó nhà xưởng sẽ hồi sinh, máy móc lại chạy rầm rộ và hàng ngàn người lao động lại tấp nập vào ca.

Lãnh đạo tối cao của Vinaxuki trầm ngâm đứng cạnh một sản phẩm ô tô do chính doanh nghiệp mình chế tạo (Ảnh: Trần Thành Công).

Trái ngược hoàn toàn với không khí hối hả, nhộn nhịp thuở trước, cơ sở sản xuất của ông Huyên giờ đây chỉ còn duy trì vỏn vẹn 3 nhân sự, với nhiệm vụ cốt lõi là bảo vệ tài sản.

Trò chuyện cùng chúng tôi, chị Lan - một trong ba người công nhân hiếm hoi còn bám trụ lại nhà máy bộc bạch - chị bắt đầu vào làm việc từ năm 2003, ngay vào thời điểm công ty đang trên đà cất cánh mạnh mẽ.

Hiện tại, ông Huyên vẫn duy trì thuê 3 người bảo vệ để thay ca nhau trông giữ tài sản suốt ngày đêm (Ảnh: Phạm Hồng Hạnh).

Hồi tưởng về những ngày đầu gắn bó, người phụ nữ không giấu được sự xúc động: "Thuở ấy, khắp nơi toàn là công nhân, xe cộ ra vào nườm nượp, không khí lao động hăng say kéo dài xuyên đêm.

Tôi đã từng kinh qua rất nhiều bộ phận khác nhau tại đây. Dù mức lương ngày đó chỉ có vài trăm nghìn đồng mỗi tháng nhưng nếu so với điều kiện chung lúc bấy giờ thì rất ổn định".

Cũng theo lời kể của chị Lan, các năm sau đó, tình hình kinh doanh của Vinaxuki lâm vào bế tắc. Khối lượng công việc cứ thế giảm dần rồi ngừng hẳn. Chồng chị trước đây cũng đảm nhận vị trí tài xế cho công ty, nhưng đã quyết định nghỉ việc vào năm 2009 khi nhận thấy dấu hiệu suy thoái của doanh nghiệp.

"Những người làm công nhân như chúng tôi chỉ nhận biết được là việc làm ngày một ít đi, còn các câu chuyện vĩ mô của ban lãnh đạo thì không thể nắm rõ được”, chị chia sẻ thêm.

Giờ đây, phần việc mỗi ngày của chị khá nhẹ nhàng, chủ yếu là túc trực nơi cổng ra vào, quan sát và bảo vệ khuôn viên nhà xưởng rộng lớn - nơi từng được coi là niềm kiêu hãnh của ngành công nghiệp chế tạo xe hơi nước nhà.

Nhìn những dãy xưởng im lìm, hàng loạt trang thiết bị phủ kín bụi mờ theo năm tháng, chị lại thoáng chút ngậm ngùi khi nhớ về thời hoàng kim của Vinaxuki.

Cuộc sống thường nhật của cựu Tổng Giám đốc trong căn nhà thuê giá 3 triệu đồng

Kể từ sau những biến cố lớn khiến toàn bộ hệ thống doanh nghiệp phải ngưng trệ, cuộc đời ông Huyên đã rẽ sang một hướng hoàn toàn khác.

Dù cơ sở sản xuất đã đóng cửa từ rất nhiều năm, cựu lãnh đạo vẫn chọn cách bám trụ lại mảnh đất này thay vì dời về khu vực trung tâm thành phố.

"Dẫu nhà máy không còn hoạt động nhưng toàn bộ trang thiết bị tài sản vẫn nằm tại đây. Tôi bắt buộc phải ở gần để đôn đốc các anh em bảo vệ trông coi. Hiện tại cỏ dại đã mọc um tùm, nhiều hạng mục xuống cấp trầm trọng, hệ thống mái tôn cũng mục nát do hết niên hạn sử dụng", ông bày tỏ.

Hiện nay, ông đang trú ngụ một mình tại căn nhà thuê với mức giá khoảng 3 triệu đồng/tháng trên địa bàn xã Mê Linh. Trong khi đó, vợ ông chọn ở cùng con trai tại nội thành để tiện bề chăm lo cho các cháu nội.

Mọi khoản chi tiêu sinh hoạt hằng ngày của cựu Tổng Giám đốc phần lớn trông chờ vào số tiền lương hưu ít ỏi khoảng 8,4 triệu đồng mỗi tháng. Chi phí thuê nhà cùng tiền lương trả cho 3 người bảo vệ nhà máy đều do con trai ông gánh vác hỗ trợ. Đôi lúc, các anh em ruột thịt cũng phụ giúp ông Huyên một phần kinh phí sinh hoạt và tiền xăng xe đi lại.

Phía trong ngôi nhà thuê nhỏ nhắn ở xã Mê Linh, người đàn ông ấy vẫn trân trọng dành riêng một góc trang trọng để lưu giữ những tấm huân chương lao động cùng bằng khen cao quý.

“Bản thân tôi vốn xuất thân từ người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn năm xưa, gian khổ nào cũng chịu được. Việc tự lo cơm nước, giặt giũ hay tự tay sửa sang nhà cửa đối với tôi là chuyện hết sức bình thường”, ông vui vẻ nói.

Để giảm bớt gánh nặng chi phí, ông tận dụng các khoảng đất trống xung quanh nơi ở để trồng thêm rau xanh phục vụ bữa ăn hằng ngày. Ngay trong khuôn viên nhà máy bỏ hoang, 50 gốc xoài do đích thân ông vun trồng từ nhiều năm trước giờ đã cho quả ngọt. Khi đến mùa, đội ngũ bảo vệ lại hái quả rồi đem bán rẻ cho người dân xung quanh với mức giá chỉ 10.000 đồng/kg.

Vườn xoài sum suê, trĩu quả nằm ngay phía trong khuôn viên của nhà xưởng (Ảnh: Nguyễn Ngoan).

Vào thời kỳ Vinaxuki phát đạt nhất, ông vẫn duy trì thói quen ăn cơm chung với công nhân tại nhà bếp. Những lúc rảnh rỗi, vị Giám đốc còn xắn tay áo phụ giúp việc chăn nuôi heo, dê, bò nhằm chủ động nguồn thực phẩm nội bộ. Đến nay, mỗi khi có thời gian trống, ông vẫn duy trì thói quen cuốc đất, làm vườn.

Dù hoàn cảnh sống đã có nhiều xoay vần, ông Huyên tự nhận thấy bản thân chưa một phút giây nào thôi trăn trở về ngành xe hơi. Ông vẫn lặng lẽ dõi theo từng bước đi của ngành công nghiệp ô tô nước nhà, đặc biệt là những nỗ lực định vị thương hiệu xe Việt trên bản đồ thế giới thời gian gần đây.

Người đàn ông ấy bày tỏ niềm tự hào to lớn khi chứng kiến những chiếc ô tô mang thương hiệu Việt bắt đầu lăn bánh tại thị trường quốc tế. Bởi lẽ, bất kỳ một sản phẩm nội địa nào vươn tầm ra thế giới cũng đều là niềm vinh dự chung của cả dân tộc.

Bước vào tuổi xế chiều và phải bằng lòng với cuộc sống đơn sơ nơi gian nhà thuê, ông Huyên khẳng định bản thân chưa bao giờ cảm thấy buồn tủi hay hụt hẫng. Sức mạnh giúp ông kiên cường vượt qua mọi nghịch cảnh chính là tinh thần lạc quan cùng niềm tin sắt đá vào những giá trị sống mà mình đã lựa chọn.

Nhiều năm trôi qua kể từ ngày hoài bão gầy dựng thương hiệu ô tô Việt bị đứt gánh giữa đường, người sáng lập Vinaxuki vẫn mang theo những nỗi niềm đau đáu về các dự định còn dang dở.

Ông nhìn nhận những rào cản, biến cố mà doanh nghiệp vấp phải trong quá khứ chính là nguyên nhân cốt lõi khiến dự án không thể cán đích thành công như mong đợi. Giờ đây, ông vẫn đang dốc chút sức tàn để xử lý các vướng mắc tồn đọng, với hy vọng sớm tìm ra lối thoát cho đứa con tinh thần của mình…

Xin chân thành cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian quan tâm theo dõi bài viết này. Kính mời quý vị tiếp tục đón đọc và khám phá thêm những câu chuyện hấp dẫn, sâu sắc khác được gợi ý ngay phía dưới.