Định hướng phát triển để nông nghiệp Việt Nam hướng tới đích xuất khẩu 1.000 tỷ USD

Số lượng các đơn vị sản xuất kinh doanh rót vốn vào mảng nông nghiệp hiện chiếm tỷ trọng quá nhỏ trong bức tranh kinh tế chung. Những bài toán chưa có lời giải về hạn mức tín dụng và mặt bằng đất đai đang kìm hãm đà bứt phá của ngành kinh tế vốn là điểm tựa an sinh cho phần lớn người dân.

Sức tăng trưởng chưa đạt kỳ vọng và những rào cản ngày một lớn của ngành nông nghiệp

Nền kinh tế nước nhà đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải hoạch định một chiến lược dài hạn cho ngành nông nghiệp với vị thế trọng điểm tương đương mạng lưới hạ tầng huyết mạch hay ngành sản xuất chip bán dẫn, thay vì duy trì cái ngưỡng khiêm tốn khoảng 70 tỷ USD doanh thu xuất khẩu như kế hoạch hiện tại. Quan điểm này được ông Nguyễn Mạnh Hùng, trong vai trò Nhà sáng lập, Phó Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Nafoods Group, nhấn mạnh tại sự kiện Diễn đàn Nông nghiệp 2026 tổ chức vào thời điểm chiều ngày 16/7 ở địa bàn TPHCM.

Theo chia sẻ từ vị lãnh đạo này, đích đến của xuất khẩu nông sản Việt cần được thiết lập mạnh dạn hơn, phấn đấu chạm ngưỡng 700-1.000 tỷ USD sau khoảng 15-20 năm nữa. Việc xác định một cột mốc mang tính đột phá như vậy sẽ thúc đẩy sự đồng lòng, kết nối nhịp nhàng của mạng lưới liên kết từ nghiên cứu ứng dụng công nghệ, nguồn lực tài chính cho tới các cơ chế quản lý ruộng đất.

Vị này nhận định, một khi bộ khung chiến lược rõ nét và dài hơi được thiết lập, không chỉ riêng lĩnh vực nông nghiệp trực tiếp mà toàn bộ chuỗi ngành phụ trợ bao gồm sơ chế chế biến, dịch vụ logistics, ứng dụng công nghệ cùng các mảng dịch vụ liên quan đều được tiếp thêm động lực bứt tốc mạnh mẽ.

Cũng trong khuôn khổ sự kiện này, nhiều đơn vị kinh doanh bày tỏ sự băn khoăn trước thực tế tốc độ đi lên của ngành nông nghiệp trong vòng nhiều năm qua chỉ duy trì ở mức quanh quẩn 3-4%, kém xa tốc độ phát triển ở các khối ngành kinh tế khác.

Thực trạng này phản ánh một điểm bất hợp lý khi đây vẫn là ngành kinh tế cốt lõi đóng vai trò đảm bảo sinh kế cho khoảng 60-80% lượng dân cư. Sự chênh lệch rõ rệt giữa quy mô lực lượng sản xuất và tốc độ tăng trưởng là minh chứng cho thấy hiệu quả kinh tế thu về trên mỗi sản phẩm cũng như hiệu suất của người lao động hiện tại vẫn ở mức thấp.

Chưa dừng lại ở đó, áp lực đè nặng lên các đơn vị xuất khẩu ngày một lớn khi những đối tác tiêu thụ nông sản hàng đầu như thị trường châu Âu và Mỹ liên tiếp thắt chặt các quy chuẩn kỹ thuật liên quan tới mức độ an toàn, khả năng kiểm tra nguồn gốc xuất xứ cùng giới hạn hóa chất tồn dư.

Các đại biểu và doanh nghiệp tham dự diễn đàn (Ảnh: VCCI).

Tỷ lệ doanh nghiệp tham gia sản xuất nông nghiệp chỉ vỏn vẹn 1-2% trên tổng số khoảng 1 triệu doanh nghiệp cả nước

Song song với những thảo luận về phương án gia tăng lợi thế cạnh tranh trên thị trường, các chuyên gia tại diễn đàn cũng bóc tách một thực tế đáng quan ngại về quy mô đầu tư khi lượng doanh nghiệp rót vốn vào lĩnh vực này còn quá ít ỏi.

Dẫn chứng số liệu thống kê từ phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Trần Ngọc Liêm, giữ chức vụ Phó Tổng thư ký kiêm Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) văn phòng đại diện tại khu vực TPHCM, cho biết lượng doanh nghiệp đang hoạt động trong mảng nông nghiệp toàn quốc hiện đạt hơn 50.000 đơn vị.

Nếu đặt trong bức tranh tổng thể với sự góp mặt của hơn 1 triệu doanh nghiệp đang vận hành trên thị trường, nhóm các cơ sở chọn lối đi vào mảng nông, lâm, ngư nghiệp chỉ chiếm tỷ lệ vỏn vẹn khoảng 1-2%.

Vị đại diện VCCI đánh giá, chỉ số trên rõ ràng là quá nhỏ bé so với vai trò then chốt của nông nghiệp khi lĩnh vực này luôn được định vị là bệ đỡ vững chắc cho toàn bộ nền kinh tế quốc gia.

Đánh giá từ các khách mời tham luận cho thấy, nút thắt khiến các tập đoàn, doanh nghiệp quy mô lớn ngần ngại đổ vốn vào phân khúc này chủ yếu xuất phát từ những điểm nghẽn trong việc tích tụ quỹ đất và rào cản khi tiếp cận các nguồn lực tài chính.

Xét dưới góc độ hỗ trợ tín dụng, giới chuyên môn chỉ ra rằng tỷ trọng dư nợ đổ vào ngành nông nghiệp thời điểm này chỉ chiếm mức khiêm tốn khoảng 11% tổng nguồn vốn cho vay của toàn nền kinh tế, thua kém rất nhiều nếu đặt lên bàn cân với phân khúc bất động sản. Điểm nghẽn cốt lõi khiến các đơn vị khó tiếp cận dòng vốn vay ưu đãi là do thiếu hụt tài sản có giá trị để thế chấp và phải đối mặt với quy trình thủ tục tương đối phức tạp.

Bàn sâu hơn về các cơ chế khuyến khích từ phía cơ quan quản lý, bà Lê Thị Ánh Tuyết, đảm nhận cương vị Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai, nhìn nhận rằng dù Nghị định 57 quy định về việc ưu đãi, thu hút đầu tư vào nông nghiệp đã đi vào cuộc sống, song số lượng cơ sở thực tế thụ hưởng được chính sách này vẫn còn rất hạn chế.

Bà Tuyết cũng thông tin thêm, phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường hiện đang tích cực tiến hành rà soát, điều chỉnh các chương trình pháp lý nhằm tháo gỡ triệt để các vướng mắc tồn đọng, từ đó mở đường và tạo môi trường thông thoáng hơn nhằm thu hút dòng vốn doanh nghiệp chảy vào lĩnh vực này thời gian tới.

Bên cạnh những điểm nghẽn lớn liên quan đến đất đai hay hạn mức vay vốn, các đơn vị sản xuất còn phải gồng gánh chi phí lưu thông hàng hóa leo thang do hạ tầng logistics thiếu tính kết nối liên thông, đặc biệt là tại khu vực vùng sâu, vùng xa. Thêm vào đó, việc thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao trong ngành nông nghiệp cũng đang trở thành một bài toán hóc búa, gây ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch mở rộng quy mô cũng như năng lực cạnh tranh của toàn ngành trên trường quốc tế.

Xin chân thành cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian quan tâm và theo dõi bài viết này. Để cập nhật thêm những phân tích chuyên sâu và góc nhìn đa chiều về các vấn đề kinh tế - xã hội nổi bật, mời quý vị đón đọc các nội dung gợi ý ngay dưới đây.