Rào cản pháp lý và bài toán niềm tin: Vì sao các thương hiệu lớn "né" thị trường kim cương?
Ngay cả trước khi những tranh cãi nổ ra từ một buổi livestream trên mạng xã hội, thị trường kim cương Việt Nam đã thu hút sự chú ý của giới quan sát vì liên quan đến nhiều vụ nhập lậu. Điểm chung của những lô hàng đó là không có giấy tờ chứng minh xuất xứ — vấn đề cốt lõi đang gây nhức nhối và trở thành tâm điểm dư luận thời gian qua.
Vì sao các doanh nghiệp lớn không tập trung vào kinh doanh kim cương?
Theo bà Nguyễn Thị Thu Hương, cố vấn tài chính cấp cao tại FIDT, đây chính là lý do khiến nhiều tập đoàn lớn như PNJ không chú trọng vào việc giao dịch hay thu mua lại kim cương như cách họ làm với vàng. Muốn xây dựng một thị trường trao đổi kim cương có quy mô, đòi hỏi năng lực thẩm định tinh vi, quy trình kiểm định nghiêm ngặt và nguồn vốn đủ mạnh để duy trì tài sản có vòng quay chậm.
Bên cạnh đó, những rủi ro liên quan đến giấy chứng nhận, chất lượng thực tế của sản phẩm, cũng như sự chênh lệch trong kết quả đánh giá giữa các đơn vị kiểm định khác nhau khiến việc chuẩn hóa hoạt động giao dịch càng thêm phức tạp. Trong khi kinh doanh vàng đã có Nghị định 24/2012 điều chỉnh, và chất lượng vàng trang sức có Thông tư 22/2013 của Bộ Khoa học và Công nghệ làm cơ sở, thì lĩnh vực kim cương và đá quý gần như vẫn chưa có hành lang pháp lý rõ ràng.
Sự thiếu vắng khung pháp lý này lý giải tại sao thị trường kim cương thường được ví như "thị trường ngầm", nơi các chuỗi thương hiệu lớn như PNJ, Huy Thanh, Doji không có lợi thế cạnh tranh. Cuộc chơi thực sự đang thuộc về các cửa hàng truyền thống trải dọc theo khu chợ người Hoa An Đông.
TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế tài chính, nhận định rằng so với xu hướng thế giới, người mua kim cương tại Việt Nam cũng chủ yếu vì nhu cầu cá nhân hơn là tích lũy tài sản. Tuy nhiên, điểm khác biệt là tầng lớp siêu giàu tại Việt Nam còn khá mới, do đó văn hóa sử dụng kim cương chưa thực sự định hình và chưa đạt đến đẳng cấp như ở nhiều nước. Nhu cầu thực tế vì thế chưa đủ lớn để thu hút các thương hiệu lớn đầu tư phát triển theo chuỗi.
Ông Hiếu cũng chỉ ra rằng thị trường kim cương Việt Nam đang tồn tại sự bất cân xứng thông tin nghiêm trọng. Hiện chưa có quy định cụ thể nào về chất lượng hay nhãn hiệu, khiến đây vẫn là lĩnh vực bỏ ngỏ. Theo ông, có hai nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này: một là kim cương vẫn là hàng hóa xa xỉ, chưa phải mặt hàng của đại đa số người dân; hai là kim cương không có tác động đến chính sách tiền tệ như vàng.
Nhiều cửa hàng kim cương lớn vẫn còn tình trạng "vàng thau lẫn lộn"
Các cửa hàng kim cương tại khu vực này thường tập hợp theo tên gọi — chẳng hạn, liền kề cửa hàng Kim Lý sẽ là hàng loạt cửa hàng mang họ "Kim" như Kim Dung, Ngọc Kim Phụng (Ảnh: Tri Túc).
Hiện nay, thị trường kim cương chủ yếu do các cửa hàng chuyên doanh truyền thống như Kim Lý, Ngọc Đoàn (Lemah Jewelry), Long Ngọc Luxury, Tâm Luxury nắm giữ. Một đặc điểm đáng chú ý là các cửa hàng trong khu vực này có xu hướng tập trung theo tên — ngay cạnh Kim Lý là các thương hiệu cùng họ "Kim" như Kim Dung, Ngọc Kim Phụng.
Đáng chú ý hơn, khi tra cứu hồ sơ doanh nghiệp, pháp nhân đứng sau một số cửa hàng kim cương liên tục biến động. Cùng một địa chỉ kinh doanh, khi pháp nhân cũ ngừng hoạt động, sẽ xuất hiện pháp nhân mới với tên gọi tương tự được thành lập thay thế. TS. Nguyễn Trí Hiếu cho hay dù bản thân ông từng mua kim cương tại một cửa hàng uy tín ở Hà Nội và khá yên tâm, thị trường hiện nay vẫn còn tồn tại hiện tượng "vàng thau lẫn lộn". Một số quy định về kinh doanh kim cương tuy đã được ban hành, nhưng theo đánh giá của chuyên gia, vẫn chưa thực sự đủ chặt chẽ.
Bức tranh kinh doanh ảm đạm của các thương hiệu kim cương
Nhìn vào thực tế kinh doanh, không ít thương hiệu kim cương ghi nhận thua lỗ kéo dài nhiều năm. Công ty TNHH Vàng bạc đá quý Kim Lý, hoạt động từ năm 2002 và được xem là thương hiệu lâu đời bậc nhất tại "phố kim cương" An Đông (TPHCM), có doanh thu hàng năm dao động khoảng 21–25 tỷ đồng — cao hơn hẳn so với mức vài trăm triệu đến vài tỷ đồng mỗi năm của các thương hiệu khác. Dù vậy, giai đoạn 2020–2021, công ty liên tục thua lỗ. Chỉ từ năm 2023, khi doanh thu tăng gấp đôi, doanh nghiệp này mới bắt đầu có lợi nhuận, trung bình hàng trăm triệu đồng mỗi năm.
Năm 2024, Công ty TNHH Thương mại Leman Jewelry ra đời, tiếp quản cùng địa điểm kinh doanh với pháp nhân cũ trên đường Lý Tự Trọng. Theo dữ liệu của cơ quan thuế, pháp nhân cũ đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Về mặt doanh thu, Công ty TNHH Thương mại Leman Jewelry thu về hàng trăm triệu đồng, song vẫn ghi nhận lỗ.
Long Ngọc Luxury gia nhập thị trường từ năm 2020, dưới pháp nhân Công ty TNHH Ngọc Long Luxury, với cửa hàng tọa lạc trên đường An Dương Vương, phường Chợ Quán, TPHCM. Đến năm 2023, Công ty TNHH Long Ngọc Luxury bắt đầu ngừng hoạt động, song thương hiệu Long Ngọc Luxury vẫn duy trì sự hiện diện trên thị trường. Giữa những lùm xùm vừa qua, thương hiệu này bất ngờ thông báo đóng cửa dài hạn và chưa có kế hoạch hoạt động trở lại. Nhìn chung, bức tranh kinh doanh của Long Ngọc Luxury không khả quan hơn các đơn vị đồng nghiệp, khi cũng chìm trong tình trạng thua lỗ.
Chuyên gia đề xuất giải pháp tháo gỡ
Một cửa hàng kim cương trên phường An Đông, TPHCM (Ảnh: Tri Túc).
Để thị trường phát triển một cách bền vững, chuyên gia Nguyễn Thị Thu Hương cho rằng điều các doanh nghiệp kim cương cần xây dựng không chỉ là doanh số, mà trước hết là niềm tin của người tiêu dùng. Theo bà, niềm tin đó chỉ có thể hình thành trên nền tảng minh bạch trong kiểm định, tiêu chuẩn chứng nhận rõ ràng và một cộng đồng người tiêu dùng ngày càng am hiểu hơn về sản phẩm.
TS. Nguyễn Trí Hiếu bổ sung rằng cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm soát hàng giả, hàng nhái nhằm củng cố niềm tin cho toàn thị trường. Song song đó, Nhà nước cũng nên triển khai các chương trình nâng cao nhận thức cộng đồng về kim cương, giúp người tham gia thị trường có đủ kiến thức để tự bảo vệ quyền lợi của mình.
Các chuyên gia đồng thuận khuyến nghị người tiêu dùng nên ưu tiên mua kim cương tại các cửa hàng có thâm niên, kinh doanh ổn định và hồ sơ pháp lý minh bạch. TS. Trí Hiếu cũng đặc biệt cảnh báo về rủi ro khi mua kim cương qua các sàn thương mại điện tử với mục đích "tiết kiệm chi phí", bởi nguy cơ gặp phải hàng giả hoặc hàng không rõ nguồn gốc là rất cao.
Dưới góc nhìn của người trong nghề, anh H.T — nhân viên kinh doanh vàng bạc, kim cương tại một cửa hàng kim hoàn phường An Đông — khuyên người mua nên tìm hiểu kỹ về xuất xứ sản phẩm. Trong quá trình sử dụng, việc bảo quản cẩn thận để tránh trầy xước sẽ giúp giá trị mua lại cao hơn. Hiện tại, giá thu mua lại kim cương tại các cửa hàng dao động khoảng 80–98% so với giá mua vào. Ở một số nơi, khách hàng có thể bị chiết khấu gần 20% ngay từ giá mua lại, cộng thêm khoảng 20% nữa vì lý do đã qua sử dụng hoặc trầy xước — khiến không ít người cảm thấy thiệt thòi.
Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi bài viết. Nếu bạn quan tâm đến thị trường đầu tư tài sản, vàng bạc và đá quý, đừng bỏ qua các bài viết liên quan bên dưới — còn rất nhiều thông tin hữu ích đang chờ bạn khám phá.
Ý kiến bạn đọc (0)