Hàng loạt sai phạm được chỉ ra tại siêu dự án đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông

Thanh tra Chính phủ vừa công bố hàng loạt sai phạm liên quan đến Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025, đồng thời đưa ra kiến nghị Bộ Xây dựng khẩn trương kiểm điểm và có hình thức xử lý nghiêm túc các trách nhiệm liên quan.

Nội dung này được nêu rõ trong thông báo giải mật một phần Kết luận thanh tra số 316/KL-TTCP ban hành ngày 16/9/2025 do Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Sỹ Bảy ký. Văn bản tập trung làm rõ việc chấp hành chính sách, pháp luật tại Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông, giai đoạn 2021-2025.

Công trình trọng điểm cấp quốc gia này do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư. Ban đầu, Chính phủ giao cho Bộ GTVT nhiệm vụ quyết định đầu tư các dự án thành phần, và hiện nay cơ quan chịu trách nhiệm quản lý là Bộ Xây dựng.

Trụ sở Bộ Xây dựng (Ảnh: Anh Minh).

Thiết kế hạ tầng bất cập, chưa đảm bảo tầm nhìn dài hạn

Kết quả kiểm tra từ phía cơ quan thanh tra cho thấy, Bộ Xây dựng khi xét duyệt bản vẽ kỹ thuật theo phương án phân kỳ đầu tư đã để xảy ra tình trạng nhiều hạng mục tại các dự án thành phần không đáp ứng đầy đủ TCVN 5729: 2012 về “Đường ô tô cao tốc - Yêu cầu thiết kế” do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Đáng chú ý, các hạng mục thiết kế trong các dự án thành phần thiếu đi sự tính toán tổng thể mang tính đồng bộ cho giai đoạn tương lai. Điều này dẫn tới nguy cơ gây mất an toàn giao thông, dễ ùn ứ và xảy ra tai nạn khi các đoạn tuyến được đưa vào sử dụng thực tế.

Dù vậy, trong giai đoạn triển khai, Bộ GTVT cũng đã chủ động phối hợp cùng các đơn vị chức năng và các chủ đầu tư thực hiện rà soát cắt giảm chi phí với số tiền hơn 1.143 tỷ đồng, căn cứ theo số liệu tại Báo cáo số 473 của Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng.

Trách nhiệm trong chỉ đạo điều hành và chậm ban hành quy chuẩn

Theo đánh giá của Thanh tra Chính phủ, Bộ GTVT chưa quán triệt triệt để các chỉ thị từ Thủ tướng Chính phủ, bộc lộ sự thiếu nhất quán trong quản lý và phân chia các gói thầu xây lắp. Bên cạnh đó, công tác định hướng xây dựng cũng như phê duyệt hồ sơ yêu cầu vẫn tồn tại những chi tiết chưa phù hợp quy định hiện hành.

Cơ quan thanh tra chỉ rõ Bộ GTVT còn nhiều thiếu sót, thiếu tính chặt chẽ và chưa tuân thủ đúng tinh thần của Nghị định 15/2021 của Chính phủ liên quan đến hướng dẫn một số nội dung quản lý dự án đầu tư xây dựng.

Cơ quan thanh tra đặc biệt nhấn mạnh việc chậm trễ ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với đường bộ cao tốc khi mất tới 16 năm mới hoàn thành. Hệ quả là công tác quản lý nhà nước về giao thông đường bộ, đặc biệt là mạng lưới cao tốc tại Dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025 không có sự đồng bộ về hạ tầng và các thông số kỹ thuật. Rất nhiều cung đường dù đã khai thác nhưng vẫn vắng bóng trạm dừng nghỉ và các công trình phụ trợ thiết yếu khác.

Kiến nghị xử lý nghiêm sai phạm kinh tế và xem xét yếu tố hình sự

Nhằm khắc phục hậu quả, Tổng Thanh tra Chính phủ đề xuất Thủ tướng giao Bộ GTVT (hiện là Bộ Xây dựng) tổ chức các phiên kiểm điểm làm rõ trách nhiệm đối với từng tổ chức, cá nhân có liên quan đến các thiếu sót đã nêu.

Bộ Xây dựng có nhiệm vụ nhanh chóng lên phương án thu hồi nguồn vốn ngay khi công trình đi vào vận hành nhằm nộp trả lại ngân sách trung ương, ngăn chặn việc thất thoát hay lãng phí nguồn tài lực của nhà nước.

Hơn 500km cao tốc Bắc - Nam phía Đông từ Đà Nẵng đến Nha Trang có 3 trạm dừng nghỉ, nhưng chưa có nơi cung cấp xăng, dầu (Ảnh: Trung Thi).

Bộ trưởng Bộ Xây dựng cần đôn đốc công tác kiểm điểm, phân định rõ sai phạm để có biện pháp xử lý đối với các Ban Quản lý dự án đóng vai trò chủ đầu tư tại những phân đoạn được thanh tra.

Thanh tra Chính phủ cũng đưa ra yêu cầu nghiêm khắc: Trong quá trình xử lý sau thanh tra, nếu phát hiện ra các hành vi có dấu hiệu cấu thành tội phạm, Bộ Xây dựng phải chủ động chuyển toàn bộ hồ sơ sang cơ quan công an để tiến hành điều tra hình sự theo luật định.

Lãnh đạo các Ban Quản lý dự án gồm Ban 2, Ban 6, Ban 7, Ban Thăng Long và Ban Mỹ Thuận có trách nhiệm chấp hành nghiêm chỉnh các kết luận, đồng thời xử lý kỷ luật các tập thể, cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp.

Chi tiết các khoản tài chính cần rà soát, thu hồi

Đối với khía cạnh kinh tế, cơ quan thanh tra yêu cầu thực hiện thu hồi ngay đối với các phần việc ghi nhận sai lệch về khối lượng, đơn giá hoặc định mức nhưng đã hoàn thành nghiệm thu và giải ngân.

Cụ thể, cần thực hiện căn chỉnh tổng dự toán cũng như giá trị các hợp đồng để làm căn cứ quyết toán chuẩn xác với tổng lượng tiền lên tới hơn 782 tỷ đồng. Song song với đó, cần hoàn thiện, bổ sung hệ thống mã định mức trình cấp thẩm quyền phê duyệt nhằm hoàn tất quyết toán cho khoản tiền 1.249 tỷ đồng.

Các đơn vị cũng được yêu cầu củng cố căn cứ pháp lý cho nhóm chi phí đang được tạm tính có giá trị trên 297 tỷ đồng, đồng thời tính toán lại chính xác khối lượng cũng như đơn giá vật tư (như mũi khoan, cần khoan) phục vụ thi công hạng mục hầm với giá trị khoảng 32,8 tỷ đồng.

Thanh tra Chính phủ lưu ý riêng Ban Quản lý dự án 6 và Ban Quản lý dự án Thăng Long phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật nếu để xảy ra thất thoát kinh phí trong việc lập dự toán và phân bổ cấu phần chi phí gói thầu chưa đúng quy định, với tổng số tiền ước tính khoảng 178,6 tỷ đồng.

Được biết, tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông quy hoạch tổng chiều dài 729km, trải dài trên địa bàn 12 tỉnh, thành phố gồm Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Cần Thơ, Hậu Giang, Kiên Giang, Bạc Liêu, Cà Mau - theo phân định hành chính hiện nay tương đương các tỉnh, thành phố: Hà Tĩnh, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Cần Thơ, An Giang, Cà Mau.

Siêu dự án này được chia tách thành 12 đoạn dự án thành phần vận hành độc lập theo mô hình đầu tư công, với tổng nguồn vốn đầu tư ghi nhận đạt hơn 146.985 tỷ đồng.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết này. Để cập nhật thêm những thông tin mới nhất và các phân tích chuyên sâu liên quan, mời quý vị tiếp tục tham khảo các bài viết gợi ý ngay phía dưới.