Ngày 9/6, TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Vinatom) thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, thông tin rằng các công tác chuẩn bị cho hai dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 đang được xúc tiến. Theo lộ trình đã định, việc giải phóng mặt bằng dự kiến hoàn tất trong quý II năm nay, và nhà máy Ninh Thuận 1 sẽ bắt đầu vận hành trong giai đoạn 2030–2035.
Mục tiêu 4.000 nhân sự vào năm 2030
Đề án đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035 — được phê duyệt vào tháng 5/2025 — đặt ra yêu cầu đến năm 2030, Việt Nam phải cung ứng đủ 4.000 nhân sự cho hai nhà máy Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, trong đó hơn 2.000 người cần có trình độ đại học và sau đại học.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy bài toán nhân lực không hề đơn giản. TS Lê Chí Dũng, nguyên Cục phó Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, nhận xét: "Ở Việt Nam hiện nay, để tìm được hàng trăm nhân sự đáp ứng các yêu cầu của kỹ sư vận hành chủ chốt là rất khó khăn." Ông lý giải đây là lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu trên nhiều mảng khác nhau, khiến việc tuyển dụng và đào tạo trở nên đặc biệt thách thức.
Yêu cầu chuyên môn khắt khe của kỹ sư điện hạt nhân
TS Lê Văn Hồng, nguyên Phó viện trưởng Vinatom, phân tích rằng nền tảng cốt lõi của một kỹ sư điện hạt nhân là nắm vững cơ chế hoạt động của lò phản ứng, được xây dựng từ vật lý hạt nhân, vật lý neutron và thủy nhiệt — tức là các quá trình sinh nhiệt, truyền nhiệt cùng dòng lưu chuyển của chất làm mát trong lò. Song song đó, kỹ sư còn cần trang bị kiến thức bổ trợ gắn với thực tế vận hành như sức bền vật liệu, các quá trình hóa lý liên quan, cùng nhiều hệ thống và thiết bị quan trọng như turbine, máy bơm hay hệ thống điều khiển tự động.
Thôn Vĩnh Trường, xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận (nay là Khánh Hoà), nơi sẽ xây dựng nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Ảnh: Việt Quốc
Đào tạo tập trung, không dàn trải
Giới chuyên gia đồng thuận rằng việc đào tạo nhân lực hạt nhân chỉ nên được triển khai tại một số ít cơ sở, theo một chương trình thống nhất — được xây dựng dựa trên tham khảo và mô phỏng từ chương trình của các trường hàng đầu đã được quốc tế công nhận. Đội ngũ kỹ sư cần được đào tạo theo chuẩn của các quốc gia có nền năng lượng hạt nhân phát triển, tập trung vào những cơ sở đào tạo có thực lực mạnh nhất thay vì chia đều cho nhiều nơi.
Nếu để đào tạo diễn ra rải rác tại các cơ sở không đủ năng lực chuyên môn, nguy cơ tạo ra lực lượng lao động không đáp ứng được yêu cầu vận hành thực tế tại các nhà máy Việt Nam là hoàn toàn có thể xảy ra.
TS Thành thừa nhận rằng một số trường đại học trong nước có đội ngũ kỹ thuật chất lượng cao, đủ điều kiện để tham gia đào tạo nhân lực vận hành điện hạt nhân. Tuy nhiên, điểm còn thiếu là chuyên gia có chiều sâu trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân — đây vẫn là khoảng trống cần được lấp đầy.
Tầm nhìn dài hạn cho chương trình hạt nhân quốc gia
TS Lê Chí Dũng cho rằng lực lượng kỹ sư phục vụ hai dự án Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 trong giai đoạn đầu chưa phải là rào cản lớn, vì quốc gia chuyển giao nhà máy và công nghệ có thể cung cấp đội ngũ kỹ sư vận hành chủ chốt. Song, về lâu dài, chương trình điện hạt nhân của Việt Nam sẽ không dừng lại ở một hay hai nhà máy. "Cần phải đào tạo nhân lực cho chương trình điện hạt nhân lâu dài của Việt Nam", ông nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia, mỗi nhà máy điện hạt nhân ở thế hệ công nghệ hiện tại có tuổi thọ trên 60 năm, thậm chí có thể được gia hạn lên đến 80 năm hoặc hơn. Điều đó đặt ra đòi hỏi phải có những thế hệ nhân lực kế tiếp nhau, từ giai đoạn khởi vận hành cho đến khi tháo dỡ, mà không phụ thuộc vào sự hỗ trợ từ bên ngoài.
TS Thành nhấn mạnh: "Nếu muốn xây dựng được chương trình đào tạo tốt, có giá trị lâu dài về điện hạt nhân, cần có sự tham gia của đội ngũ chuyên gia trong lĩnh vực." Ông cũng khẳng định: "Đội ngũ chuyên gia của Viện Năng lượng nguyên tử luôn sẵn sàng cung cấp nguồn lực con người, chuyên môn cho việc xây dựng chương trình này."
Các kỹ thuật viên làm việc tại lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt. Ảnh: Trường Hà
Việt Nam tái khởi động chương trình điện hạt nhân
Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị có hệ thống cho chương trình điện hạt nhân quốc gia. Vào cuối năm 2024, Quốc hội đã thông qua chủ trương tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Tiếp đó, Chính phủ đưa ra định hướng kiện toàn bộ máy quản lý, hoàn thiện hành lang pháp lý và tạo lập các điều kiện cần thiết để hiện thực hóa chương trình điện hạt nhân quốc gia.
Theo kế hoạch, nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam dự kiến được xây dựng tại tỉnh Khánh Hòa, trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận cũ, gồm hai dự án Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2. Phía Việt Nam đã cơ bản thống nhất với Nga về dự thảo hiệp định hợp tác xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, với EVN đảm nhận vai trò chủ đầu tư. Nhà máy này được đặt tại xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam trước đây.
- Việt Nam muốn làm chủ công nghệ lò phản ứng hạt nhân module nhỏ
- Quốc hội thông qua Luật Năng lượng nguyên tử
Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi bài viết. Nếu bạn quan tâm đến lĩnh vực năng lượng và công nghệ hạt nhân, đừng bỏ qua các bài viết liên quan được gợi ý ngay bên dưới — chắc chắn sẽ có nhiều thông tin thú vị đang chờ bạn khám phá.
Ý kiến bạn đọc (0)