Nhờ sự phối hợp của cả hệ thống chính trị, phường Thanh Xuân chỉ mất hơn 4 tháng để hoàn tất GPMB Vành đai 2,5, không phải áp dụng cưỡng chế, qua đó mở lối cho một công trình trọng điểm của Hà Nội.
Giải phóng mặt bằng từ lâu được coi là phần việc nhiều thách thức bậc nhất trong các dự án hạ tầng tại đô thị. Tại những địa bàn đông dân, quá trình sử dụng đất kéo dài qua nhiều giai đoạn, từng mét vuông không chỉ mang giá trị tài sản mà còn gắn với sinh kế, ký ức và nếp sống của nhiều thế hệ.
Vì thế, việc phường Thanh Xuân bàn giao đủ 100% mặt bằng sạch cho dự án Vành đai 2,5 sau hơn 4 tháng thực hiện không chỉ là kết quả về mặt tiến độ.
Đó còn là minh chứng cho phương thức điều hành của chính quyền cơ sở: tổ chức công việc chặt chẽ, lắng nghe người dân, xử lý từng điểm vướng và biến một nhiệm vụ phức tạp thành dấu ấn trong hoạt động công vụ.
Tuyến đường Vành đai 2,5 đi qua phường Thanh Xuân ảnh hưởng tới khoảng 700 hộ dân và hơn 39.000m2 đất. Đây là khu vực dân cư dày đặc, nhiều thửa đất được hình thành qua các thời kỳ khác nhau, giấy tờ pháp lý không đồng nhất, trong khi người dân có nhiều kiến nghị, đề xuất riêng. Vì vậy, khối lượng xử lý rất lớn, bao gồm đo đạc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất, xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, chi trả, tuyên truyền vận động, tiếp nhận mặt bằng và tháo dỡ công trình.
Khi mặt bằng được chuyển giao, hình hài tuyến Vành đai 2,5 qua địa bàn phường Thanh Xuân bắt đầu lộ rõ.
Nhiều dãy nhà được tháo bỏ, các đoạn tuyến thông thoáng dần, tạo điều kiện cho nhà thầu triển khai thi công. Phía sau diện mạo mới đó là chuỗi ngày làm việc căng thẳng, liên tục; có thời điểm cán bộ phường, lực lượng chuyên môn cùng các tổ công tác làm xuyên đêm, xuyên ngày nghỉ và ngày lễ.
Nét nổi bật trong cách triển khai của phường Thanh Xuân là địa phương không xem giải phóng mặt bằng như một thủ tục hành chính đơn lẻ. Ngay từ đầu, phường xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của toàn bộ hệ thống chính trị, từ Đảng ủy, UBND phường đến tổ dân phố, chi bộ khu dân cư và từng cán bộ bám sát địa bàn.
Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng do Bí thư Đảng ủy phường trực tiếp giữ vai trò Trưởng ban, vận hành theo nguyên tắc chỉ đạo tập trung và theo dõi xuyên suốt. Tinh thần chung là “chỉ bàn làm”, ưu tiên tháo gỡ mọi điểm nghẽn phát sinh từ thực tiễn. Theo cách làm này, mỗi đầu việc đều được cụ thể hóa bằng sản phẩm rõ ràng, gắn với tiến độ hằng ngày, từng nhóm nhiệm vụ và từng hồ sơ.
Trong các buổi làm việc với người dân, lãnh đạo phường nhiều lần nêu rõ mục tiêu không dừng lại ở việc có đất để thi công tuyến đường, mà còn phải nỗ lực bảo đảm đời sống sau di dời của người dân bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Cách tiếp cận đó giúp công tác tuyên truyền, vận động tăng tính thuyết phục, bởi người dân cảm nhận được thái độ cầu thị và trách nhiệm của chính quyền. Tại tầng 5 trụ sở UBND phường Thanh Xuân, một "văn phòng điều hành công tác giải phóng mặt bằng” được thành lập để điều phối liên thông các phần việc.
Có giai đoạn, phường Thanh Xuân huy động 200-300 người cùng tham gia làm việc. Các bộ phận phụ trách hồ sơ, pháp lý, kiểm đếm, tuyên truyền, chi trả, hỗ trợ di chuyển tài sản, an ninh trật tự… phối hợp song song nhằm tránh đứt đoạn trong quy trình.
Ông Hoàng Xuân Toàn, Tổ trưởng Tổ giải phóng mặt bằng Ban Quản lý dự án Đầu tư Hạ tầng, cho biết trong thời gian qua, cán bộ, công chức, viên chức và người lao động của phường nói chung, của ban nói riêng đã làm việc với cường độ cao, liên tục, tận dụng cả ngày nghỉ để rà soát hồ sơ, gặp gỡ trực tiếp và xử lý từng phát sinh. “Chúng tôi xác định giải phóng mặt bằng là trách nhiệm và danh dự”, ông Toàn nói.
Theo ông Toàn, trong điều kiện lực lượng cán bộ, công chức, viên chức trực tiếp của ban cùng các phòng chuyên môn chưa đầy 40 người, phường Thanh Xuân đã sắp xếp lại bộ máy theo hướng chuyên sâu.
Cụ thể, 11 tổ công tác được lập ra, đảm nhiệm từng nhóm việc riêng như hồ sơ, chính sách, phương án; điều tra, đo đạc, kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất; tuyên truyền, vận động, đối thoại; tiếp nhận đơn thư, kiến nghị; kiểm kê số liệu; hỗ trợ pháp lý, tư pháp; chi trả tiền; cơ động hỗ trợ người dân di chuyển tài sản; tiếp quản, phá dỡ, thu dọn, bàn giao mặt bằng; bảo đảm an ninh trật tự; thông tin, tuyên truyền, định hướng dư luận.
Ông Toàn nhận định việc phân chia thành các tổ chuyên môn giúp tránh tình trạng mọi việc dồn về một đầu mối. Mỗi tổ có phần việc xác định, người chịu trách nhiệm, sản phẩm đầu ra và mốc hoàn thành cụ thể. Khi hồ sơ xuất hiện vướng mắc, tổ phụ trách có thể kiểm tra ngay và báo cáo Ban Chỉ đạo để kịp thời xử lý.
Đáng chú ý, Phường Thanh Xuân còn chủ động kết nối và tăng cường nhân lực hỗ trợ từ các phường bạn, những cán bộ đã nghỉ chế độ, cùng sinh viên các trường đại học để bổ sung cho lực lượng chuyên môn.
Trong xây dựng và phê duyệt dự thảo phương án bồi thường, tái định cư, phường Thanh Xuân đặt ra yêu cầu chính sách phải rõ, bám sát thực tiễn và vận dụng linh hoạt. "Chính cách làm này đã phát huy hiệu quả, bảo đảm tiến độ phê duyệt toàn bộ dự thảo phương án vào ngày 20/3", ông Toàn nói và cho biết một yếu tố quan trọng tạo nên nhịp độ giải phóng mặt bằng tại Thanh Xuân là cách triển khai "cuốn chiếu, dây chuyền".
Theo ông Toàn, các bước không đợi nhau hoàn toàn mà được bố trí gối đầu, từ thông báo thu hồi đất, đo đạc, kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất, lập dự thảo phương án, phê duyệt, chi trả, vận động, tiếp quản và phá dỡ.
Ở bước đo đạc, kiểm đếm, phường không làm dàn trải mà bố trí 10 tổ công tác với khoảng 70-80 người bám sát từng thửa đất và từng công trình. Thay vì triển khai phân tán, các tổ xử lý tập trung theo khu vực, hoàn tất đến đâu thì rà soát, đối chiếu và lập hồ sơ đến đó.
Nhờ vậy, 100% hộ dân hoàn tất kiểm đếm trong vòng một tháng, không phải áp dụng cưỡng chế kiểm đếm. Sau công đoạn này là việc xác minh nguồn gốc đất, vốn là một trong những phần việc phức tạp nhất của quá trình.
Ông Toàn cho biết nhiều thửa đất từng chuyển nhượng nhiều lần, được sử dụng qua nhiều giai đoạn; có trường hợp thiếu giấy tờ, có trường hợp vừa để ở vừa phục vụ kinh doanh. Phường áp dụng phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng thửa", đồng thời phân nhóm hồ sơ rõ ràng để có căn cứ lập phương án bồi thường, hỗ trợ sát và chính xác nhất.
Trong quá trình thực hiện, các đơn vị liên quan của phường Thanh Xuân đã tổ chức khoảng 1.072 lượt tiếp công dân. Nhiều đơn kiến nghị được tiếp nhận, phân loại và xử lý đúng thời điểm. Với những trường hợp còn băn khoăn, tổ công tác gặp trực tiếp để giải thích, đối chiếu quy định pháp luật với thực tế từng hồ sơ. Cách làm này tốn thời gian nhưng góp phần giảm nghi ngại, hạn chế khiếu nại phức tạp phát sinh.
Đến giai đoạn phê duyệt và chi trả, ông Toàn cho hay phường tổ chức tập trung, công khai và tạo thuận lợi cho người dân. Khi hồ sơ đáp ứng điều kiện, UBND phường ban hành quyết định phê duyệt, đồng thời tổ chức chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ. Riêng trong tháng 3, 100% dự thảo phương án đã được thông qua với tổng kinh phí khoảng 1.539 tỷ đồng.
Ở công đoạn sau cùng là tiếp quản, phá dỡ, địa phương thực hiện theo nguyên tắc "vị trí nào đã bàn giao thì tiếp quản, phá dỡ ngay". Theo ông Toàn, nhờ cách này, mặt bằng sạch được hình thành liên tục, giảm nguy cơ tái lấn chiếm và tạo điều kiện để đơn vị thi công vào việc ngay trên hiện trường.
Theo ông Hoàng Xuân Toàn, để khối lượng công việc lớn vận hành nhịp nhàng, phường Thanh Xuân duy trì giao ban hằng ngày vào 16h.
Trong mỗi cuộc giao ban, Trưởng Ban Chỉ đạo trực tiếp kiểm tra từng nhóm nhiệm vụ, từng hồ sơ, xác định nguyên nhân chậm và yêu cầu tháo gỡ ngay. Các nội dung vượt thẩm quyền được tổng hợp để báo cáo cấp trên xin ý kiến xử lý. Với hồ sơ khó, lãnh đạo phường không chỉ giải quyết bằng văn bản hành chính.
Bí thư Đảng ủy và Chủ tịch UBND phường Thanh Xuân đã trực tiếp chủ trì gần 20 cuộc đối thoại với những hộ dân còn kiến nghị. Đối với các "điểm nghẽn" vượt thẩm quyền như quỹ nhà tái định cư, phường chủ động báo cáo và đề xuất thành phố xem xét cơ chế phù hợp để bảo đảm quyền lợi của người dân.
Cùng với phần việc chuyên môn, phường Thanh Xuân xác định tuyên truyền phải đi trước một bước, đồng hành trong suốt quá trình và theo đến cùng. Ngoài loa truyền thanh, họp dân và niêm yết công khai, địa phương còn sử dụng các nền tảng mạng xã hội để cung cấp thông tin chính thống, định hướng dư luận kịp thời, ngăn chặn tin giả và thông tin sai lệch.
Ông Nguyễn Hồng Quân, Phó chủ tịch UBND phường Thanh Xuân, cho rằng yếu tố quyết định giúp địa phương đạt kết quả tích cực trong thời gian ngắn là sự tham gia mạnh mẽ, đồng bộ của cả hệ thống chính trị từ phường đến tổ dân phố. Trong toàn bộ quá trình triển khai, địa phương luôn duy trì đối thoại, lắng nghe và trả lời kịp thời các kiến nghị của người dân.
"Vị trí tái định cư gần nơi ở cũ cũng là một trong những yếu tố giúp người dân yên tâm, đồng thuận hơn với chủ trương giải phóng mặt bằng", ông Quân nói.
Theo ông, sự đồng thuận không chỉ xuất phát từ chính sách mà còn được tạo dựng qua cách ứng xử trong từng việc cụ thể. Phường đã lập các tổ cơ động để hỗ trợ người dân vận chuyển tài sản, nhất là các hộ khó khăn, người cao tuổi và gia đình chính sách.
Bên cạnh đó, các "gói an sinh" được triển khai nhằm hỗ trợ hộ nghèo, hộ bảo trợ xã hội và gia đình người có công. Trong dịp Tết Nguyên đán, 30 hộ dân hoàn cảnh khó khăn được nhận quà với tổng trị giá 45 triệu đồng. Đến ngày 15/5, phường tiếp tục trao 63 suất hỗ trợ trị giá 315 triệu đồng cho gia đình người có công và các hộ thuộc diện bảo trợ xã hội.
Ông Quân nhìn nhận những khoản hỗ trợ này không lớn nếu so với quy mô một dự án hạ tầng, nhưng lại có giá trị thiết thực với người dân trong thời điểm phải chuyển chỗ ở và sắp xếp lại cuộc sống.
Tại các khu vực đã tháo dỡ, chính quyền phường Thanh Xuân dựng những tấm biển "Trân trọng cảm ơn nhân dân đã bàn giao mặt bằng". Hệ thống chính trị phường cũng gửi thư cảm ơn tới các hộ gia đình, tổ chức, cá nhân trong phạm vi dự án, đồng thời đăng tải trên fanpage và trang thông tin điện tử của phường. Đó là sự tri ân giản dị nhưng cần thiết, bởi phía sau mỗi mét vuông đất được bàn giao là sự chia sẻ của người dân vì lợi ích chung của thành phố.
Với nhiều hộ dân, rời khỏi nơi ở quen thuộc là quyết định không hề dễ dàng. Có người đã sống tại đó hàng chục năm, có người gắn căn nhà với hoạt động kinh doanh, buôn bán, cũng có người xem đó là tài sản lớn nhất mà gia đình tích lũy được. Vì vậy, vận động người dân không thể chỉ dựa trên mệnh lệnh hành chính, mà cần sự bền bỉ, thấu hiểu và giải thích kỹ lưỡng.
Bà Phạm Thị Trọng, Bí thư Chi bộ khu dân cư Thọ, phường Thanh Xuân, là một trong những cán bộ trực tiếp tham gia vận động các hộ dân.
Theo bà Trọng, phường triển khai quy trình khá bài bản; sau khi chính quyền ban hành thông báo, chỉ 1-2 ngày sau, tổ công tác đã đến từng hộ để lắng nghe kiến nghị và giải thích các nội dung liên quan đến phương án bồi thường.
Bà Trọng cho rằng cách làm “đi từng ngõ, gõ từng nhà” mang lại hiệu quả rõ rệt, nhưng đòi hỏi cán bộ cơ sở phải tranh thủ cả buổi tối và ngày nghỉ để gặp gỡ, thuyết phục từng gia đình. Với các trường hợp phức tạp liên quan đến tranh chấp hoặc yêu cầu bồi thường, các lực lượng phải kiên trì tuyên truyền theo hướng mềm dẻo, linh hoạt, đồng thời phối hợp sát với cơ quan chuyên môn để giải thích dựa trên quy định pháp luật, qua đó tạo sự đồng thuận của người dân.
Trong bối cảnh không ít dự án hạ tầng đô thị bị kéo dài do vướng mặt bằng, câu chuyện tại phường Thanh Xuân cho thấy nếu chính quyền cơ sở hành động quyết liệt, có phương pháp và đặt người dân vào trung tâm, những nhiệm vụ tưởng chừng rất khó vẫn có thể được tháo gỡ.
Dự án đường Vành đai 2,5 có tổng chiều dài 19,41km, mặt cắt ngang 40-50m. Tuyến bắt đầu tại nút giao với đường dẫn cầu Thanh Trì và kết thúc ở phường Phú Thượng. Toàn tuyến được chia thành 13 đoạn, triển khai bằng nhiều hình thức và nguồn vốn khác nhau. Đến nay, hơn 7,6km đã hoàn thành theo quy hoạch và 9,36km đang được triển khai đầu tư.
Đối với đoạn đi qua phường Thanh Xuân, mặt bằng sạch là điều kiện then chốt để dự án có thể tiếp tục tiến triển sau nhiều năm chờ đợi. Từ thực tế ở địa phương này có thể thấy, kết quả giải phóng mặt bằng không đến từ một giải pháp đơn lẻ.
Đó là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố: lãnh đạo trực tiếp, điều hành sát thực tế; bộ máy chuyên môn được sắp xếp khoa học; quy trình "cuốn chiếu" rõ ràng; đối thoại liên tục; chính sách được giải thích minh bạch; an sinh được chú trọng; và quan trọng nhất là sự đồng thuận của người dân.
Từ một nhiệm vụ "khó, khổ, gấp", phường Thanh Xuân đã tạo nên điểm sáng về hiệu lực và hiệu quả trong thực thi công vụ. Cách làm này cho thấy khi cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc, khi người dân được đặt ở vị trí trung tâm của tiến trình phát triển, những nút thắt lâu năm về hạ tầng đô thị hoàn toàn có thể được gỡ bằng tinh thần quyết liệt, phương pháp khoa học và cách tiếp cận nhân văn.
Cảm ơn bạn đọc đã theo dõi bài viết. Bạn có thể tiếp tục khám phá thêm các nội dung liên quan bên dưới để có cái nhìn đầy đủ hơn về các dự án hạ tầng và quá trình phát triển đô thị.
Ý kiến bạn đọc (0)