Chiến lược khôi phục rào cản thuế quan từ Tổng thống Trump

Khoảng bốn tháng sau thời điểm Tòa án Tối cao phủ quyết chính sách thuế đối ứng, Tổng thống Trump liên tục thiết lập các khoản thuế nhập khẩu bổ sung nhằm vào hàng loạt đối tác thương mại.

Chiến dịch áp thuế mới nhắm vào hàng chục nền kinh tế

Bắt đầu từ mùng 24/7, Mỹ áp dụng mức thu thuế nhập khẩu mới lên 60 nền kinh tế. Động thái này đưa ra sau giai đoạn điều tra kéo dài nhiều tháng xung quanh các chính sách ngăn chặn sản phẩm xuất khẩu có yếu tố lao động cưỡng bức từ phía đối tác. Khung thuế mới bao gồm hai hạn mức 10% và 12,5%, chính thức thế chỗ cho khoản thuế 10% vừa hết hiệu lực trong cùng khoảng thời gian.

Trước thời điểm đó ít ngày, chính quyền Mỹ cũng đã thu thuế 25% đối với toàn bộ hàng hóa đến từ Brazil với lập luận quốc gia này thực hiện các hành vi thương mại thiếu bình đẳng. Theo tính toán do Chính phủ Brazil cùng Liên đoàn Công nghiệp Quốc gia Brazil (CNI) đưa ra, đợt áp thuế mới làm ảnh hưởng trực tiếp từ 7-11 tỷ USD trị giá hàng hóa xuất khẩu của Brazil sang thị trường Mỹ, tương đương khoảng 18-26% tổng kim ngạch xuất khẩu của họ sang quốc gia này.

Bộ đôi biện pháp thuế quan nói trên đều được căn cứ dựa vào những nền tảng pháp lý từng áp dụng ở các đợt gia tăng thuế trước đây.

Nhìn nhận trên AFP, giới phân tích đánh giá Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tìm thấy công thức vừa tái lập hàng rào thuế nhập khẩu, vừa củng cố sự vững chắc của chúng trước các khiếu nại pháp lý. "Các diễn biến tuần này cho thấy Tổng thống vẫn rất chuộng thuế nhập khẩu và công cụ này sẽ không biến mất chừng nào ông còn ở Nhà Trắng", Wendy Cutler - Phó Chủ tịch cấp cao của Viện Chính sách Xã hội Châu Á nhận xét.

Tổng thống Donald Trump tại Phòng Bầu dục, Nhà Trắng, ngày 13/7. Ảnh: AFP

Rủi ro pháp lý và sự gia tăng căng thẳng thương mại

Cũng trong tuần này, ông Trump phát đi thông báo dự kiến thu thuế nhập khẩu chạm ngưỡng 50% đối với hàng hóa từ Canada, xuất phát từ lý do đất nước này "phân biệt đối xử" hàng hóa do Mỹ sản xuất. Mức thuế mới dự kiến áp dụng sau thời gian một tháng.

Dù vậy, Josh Lipsky - chuyên gia phân tích thuộc tổ chức tư vấn Atlantic Council đánh giá việc ông Trump vận dụng Điều 338 của Đạo luật Thuế nhập khẩu 1930 để áp thuế đối với Canada mang lại nỗi lo ngại lớn hơn, bởi lẽ điều khoản này chưa từng có tiền lệ sử dụng.

Song song đó, Lipsky nhận định các bước đi của Mỹ mang dáng dấp việc biến thuế nhập khẩu thành công cụ "trừng phạt", phản ánh định hướng của Washington trong việc triển khai những công cụ phi truyền thống ở mảng thương mại. "Viêc này sẽ tạo ra bất ổn", Scott Lincicome - nhà nghiên cứu tại của Viện Cato nhận định.

Vào ngày 24/7, nhóm doanh nghiệp nhỏ ở Mỹ đã chính thức đệ đơn kiện đợt thuế nhập khẩu vừa công bố của ông Trump tới Tòa án Thương mại Quốc tế tại New York. Họ lập luận rằng nhà lãnh đạo Mỹ không sở hữu thẩm quyền thực hiện việc áp thuế này.

Khung thuế áp dụng cho 60 nền kinh tế được xây dựng dựa trên Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Bà Cutler phân tích nguy cơ các loại thuế này bị cơ quan tòa án bác bỏ là khá thấp, do Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã thực hiện rà soát cặn kẽ mọi yêu cầu thủ tục trước lúc triển khai áp thuế.

Vì lịch sử hệ thống tòa án từng phê chuẩn việc vận dụng Điều 301 để gia tăng thuế, những luận cứ phản đối đợt điều chỉnh này nhiều khả năng sẽ xoáy sâu vào kết quả cuộc điều tra từ phía chính phủ Mỹ - yếu tố then chốt dẫn đến quyết định áp thuế. "Tòa án thường không muốn đánh giá những vấn đề như vậy", Lincicom nói.

Mặc dù vậy, Lincicome lưu ý rằng những chiến dịch điều tra trước đây sở hữu quy mô thực chất hơn rất nhiều. Đơn cử, hoạt động điều tra hướng vào Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu của ông đã kéo dài suốt một năm trước thời điểm chính quyền ra thông báo áp thuế. Trong khi ở lần này, quá trình điều tra đối với 60 nền kinh tế, bao quát cả những đối tác lớn như Liên minh châu Âu (EU) cùng Ấn Độ, chỉ gói gọn trong khoảng bốn tháng.

Triển vọng áp đặt thuế quan và phản ứng từ quốc tế

Thuế nhập khẩu giữ vai trò trụ cột cốt lõi ở chiến lược đối ngoại của ông Trump trong nhiệm kỳ này. Chỉ ít tháng sau ngày tái lập vị trí tại Nhà Trắng, ông Trump đã triển khai hàng loạt biện pháp đánh thuế hướng tới hầu hết mọi đối tác thương mại của Mỹ. Mặc dù vậy, tới cuối tháng 2, Tòa án Tối cao Mỹ đã vô hiệu hóa phần lớn chính sách thuế nói trên. Những dòng thuế nhập khẩu áp đặt riêng cho từng ngành sản xuất, như nhôm, thép, xe hơi, không bị tác động nhờ dựa vào cơ sở pháp lý khác.

Ngay sau thời điểm đó, giới chức Mỹ thông báo khởi động 2 chiến dịch điều tra liên quan đến thực trạng dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp tại 16 đối tác, cùng vấn đề hàng hóa có nguồn gốc từ lao động cưỡng bức liên quan 60 quốc gia. Đợt kiểm tra này căn cứ theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 bàn về những hành vi không bình đẳng. Quá trình điều tra hướng tới 16 đối tác hiện vẫn chưa khép lại.

Nếu không nhận phải phán quyết từ tòa án, các định mức thuế từ Mỹ sẽ rất khó bị gỡ bỏ. Cựu Tổng thống Joe Biden từng duy trì nguyên vẹn các mức thuế mà ông Trump áp đặt lên hàng hóa Trung Quốc từ nhiệm kỳ đầu. Lipsky chỉ ra rằng ngay cả khi một nhà lãnh đạo tương lai muốn bãi bỏ hàng rào thuế của ông Trump, bài toán thâm hụt nguồn thu ngân sách cũng khiến công việc này trở nên vô cùng phức tạp.

Khá nhiều quốc gia từng đặt kỳ vọng giai đoạn đỉnh điểm của xung đột thương mại đã trôi qua. Tuy nhiên ở thời điểm hiện tại, họ hẳn phải đặt lại sự nghi ngờ. Chính quyền ông Trump thực tế đã hoàn tất 19 thỏa thuận khung hoặc hiệp định thương mại đối ứng. Mặc dù vậy, nguy cơ phát sinh thêm các khung thuế mới vẫn luôn chực chờ trong bối cảnh Washington tiếp tục điều tra 16 nền kinh tế, bao gồm Trung Quốc, EU cùng Nhật Bản, liên quan tới thực trạng dư thừa công suất công nghiệp.

"Chính phủ Mỹ đã cẩn thận để không vượt quá mức trần đã thống nhất trong các thỏa thuận song phương. Nhưng các đối tác vẫn lo ngại cam kết này có thể không được duy trì", Cutler nói cho biết.

Chad Bown - nhà kinh tế học tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson nhận định ông Trump đang bỏ qua cơ hội xử lý những vướng mắc mang tầm vóc lớn hơn, điển hình là việc Trung Quốc siết chặt xuất khẩu đất hiếm. "Các đối tác thương mại của Mỹ đang phải chiến đấu trên hai mặt trận, vừa đối phó thuế nhập khẩu của ông Trump, vừa tìm cách giải quyết biện pháp hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc", ông nói.

Nhiều nền kinh tế đã công khai sự thất vọng trước định hướng thuế mới của ông Trump. Mặc dù vậy, chưa ghi nhận quốc gia nào có thái độ đáp trả, do họ "hiểu rõ rằng điều đó có thể Mỹ tăng thuế nhập khẩu lên cao hơn", Cutler nói.

Chân thành cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài phân tích sâu sắc này. Xin mời quý vị tiếp tục khám phá thêm những góc nhìn toàn cảnh và các bài viết liên quan ngay phía dưới!