Trong biên niên sử của Apple, John Sculley là cái tên gắn liền với một trong những cuộc đấu quyền lực đình đám nhất lịch sử công nghệ — khi ông giành phần thắng trước Steve Jobs vào năm 1985, buộc nhà đồng sáng lập phải mất dần quyền lực rồi rời khỏi chính công ty mình dựng lên.
Sculley nhiều lần lên tiếng phủ nhận việc ông trực tiếp sa thải Jobs. Nhưng thực tế, chính quyết định của hội đồng quản trị thời điểm đó — được đưa ra sau khi ông đặt vấn đề — đã gạt nhà sáng lập Apple ra khỏi vị trí quyền lực. Cùng với cuộc chia tay đó, một tình bạn từng rất gắn bó cũng tan vỡ không thể hàn gắn.
Hơn 40 năm trôi qua, Sculley đã lui về khỏi ghế điều hành. Song mối quan hệ với Jobs vẫn là chương được nhắc lại nhiều nhất trong toàn bộ sự nghiệp của ông.
Cuộc gặp gỡ giữa hai người đàn ông khác biệt
Năm 1983, Sculley bước vào Apple từ vị trí Chủ tịch Pepsi-Cola — nơi ông được biết đến nhờ tài năng marketing và chiến dịch "Pepsi Challenge" vang danh. Ở chiều ngược lại, Steve Jobs mới 28 tuổi, đầy hoài bão về sản phẩm nhưng chưa đủ tín nhiệm để hội đồng quản trị trao chức CEO.
Chính Jobs là người chủ động tìm đến Sculley với câu hỏi đã trở thành huyền thoại: liệu ông có muốn mãi đi bán nước có đường, hay sẵn sàng cùng nhau thay đổi thế giới?
Sculley nhận lời với kỳ vọng sự kết hợp giữa năng lực tiếp thị của ông và khả năng sáng tạo của Jobs sẽ tạo ra điều gì đó đặc biệt. Theo lời kể của cựu CEO, hai người dành nhiều tháng tìm hiểu nhau rồi cùng làm việc gần như không nghỉ, bảy ngày mỗi tuần. Ông từng coi Jobs như người bạn thân thiết nhất.
Từ đối tác đến đối thủ
Cả hai cùng chứng kiến Apple ra mắt Macintosh năm 1984 và thực hiện quảng cáo "1984" nổi tiếng trong trận Super Bowl. Nhưng ẩn sau sự kết hợp có vẻ hoàn hảo đó là một cấu trúc quyền lực tiềm tàng xung đột nghiêm trọng.
Jobs vừa là Chủ tịch Hội đồng quản trị, vừa là cổ đông lớn, vừa trực tiếp dẫn dắt bộ phận Macintosh. Trong khi đó, Sculley mang danh CEO nhưng lại phải quản lý một nhà sáng lập có tầm ảnh hưởng gần như tuyệt đối lên cả sản phẩm lẫn con người.
Mâu thuẫn dần lộ diện qua những bất đồng về chiến lược, định giá Macintosh, ngân sách quảng cáo và cách vận hành công ty. Jobs muốn hạ giá máy và chuyển nguồn lực từ Apple II sang Macintosh. Sculley phản đối, lập luận rằng Apple II vẫn là nguồn doanh thu chủ lực của công ty.
Tháng 4/1985: Điểm bùng phát
Tranh luận nhanh chóng leo thang thành cuộc chiến kiểm soát Apple. Tháng 4/1985, Sculley thẳng thắn tuyên bố trước hội đồng quản trị rằng ông không thể tiếp tục ngồi ghế CEO nếu Jobs vẫn nắm quyền điều hành bộ phận Macintosh.
Hội đồng quản trị nghiêng về phía Sculley và thu hẹp quyền hạn của Jobs. Nhà sáng lập nỗ lực vận động để lật ngược tình thế nhưng thất bại. Về mặt thủ tục, Jobs không bị sa thải — ông vẫn giữ danh nghĩa Chủ tịch — nhưng trên thực tế đã không còn bất kỳ quyền điều hành nào. Đến tháng 9/1985, ông rời Apple và thành lập NeXT.
Vì vậy, nói Sculley trực tiếp "đuổi việc" Jobs là chưa đầy đủ. Song chính ông là người đặt hội đồng quản trị trước một lựa chọn buộc phải chọn một trong hai, và kết cục ấy đã khiến sự ra đi của Jobs gần như không thể đảo ngược.
Điều Sculley nói về Jobs và cuộc sống hiện tại của ông
Cuộc đối đầu trong phòng họp không chỉ chấm dứt quan hệ công việc — nó xé toạc cả một tình bạn. Trong một cuộc phỏng vấn năm 2015, Sculley thừa nhận Jobs chưa bao giờ bỏ qua cho ông. Hai người không có cơ hội hòa giải trước khi nhà sáng lập Apple qua đời vào năm 2011.
Nhìn lại sau nhiều thập niên, Sculley thẳng thắn nhìn nhận rằng việc đẩy một người sáng lập ra khỏi chính công ty họ tạo ra là sai lầm nghiêm trọng. Xuất thân từ môi trường tập đoàn truyền thống, ông khi ấy chưa thực sự hiểu được niềm tin, đam mê và tầm nhìn đặc biệt vốn là linh hồn của những doanh nhân khởi nghiệp. Ông cũng mang theo tiếc nuối rằng hai người không có dịp gặp lại để nối lại dù chỉ một phần tình bạn cũ.
Sự nghiệp sau Apple
Dù vậy, nhiệm kỳ của Sculley tại Apple không chỉ thu gọn trong cuộc đối đầu đó. Ông tiếp tục điều hành công ty thêm 8 năm sau khi Jobs ra đi, nâng tổng thời gian nắm quyền lên một thập niên. Đến năm 1993, lợi nhuận Apple tụt xuống chỉ còn 86 triệu USD — giảm mạnh so với mức 530 triệu USD của năm trước. Trước áp lực từ hội đồng quản trị, ông rời ghế CEO vào tháng 6/1993 và rũ bỏ luôn chức Chủ tịch Hội đồng quản trị bốn tháng sau đó.
Bước sang trang mới, Sculley chuyển vai trò sang nhà đầu tư, cố vấn và doanh nhân trong nhiều lĩnh vực như viễn thông, dữ liệu, thương mại điện tử, điện thoại và chăm sóc sức khỏe. Các doanh nghiệp từng gắn tên ông bao gồm MetroPCS, Hotwire.com, Obi Worldphone và RxAdvance.
Năm 2007, ông cùng doanh nhân David Steinberg đồng sáng lập Zeta Global — công ty khai thác dữ liệu và trí tuệ nhân tạo phục vụ hoạt động tiếp thị. Đến tháng 6/2025, Sculley rời hội đồng quản trị nhưng vẫn được ghi nhận là đồng sáng lập, Phó chủ tịch danh dự và cố vấn cho ban lãnh đạo.
Ở tuổi ngoài 80, Sculley không còn trực tiếp chèo lái doanh nghiệp, nhưng thỉnh thoảng vẫn xuất hiện tại các sự kiện công nghệ. Ông đặc biệt quan tâm đến trí tuệ nhân tạo, mô hình kinh doanh thuê bao và làn sóng chuyển dịch từ ứng dụng truyền thống sang các trợ lý AI.
Dù sự nghiệp kéo dài nhiều thập niên sau Apple, Sculley vẫn khó thoát khỏi cái bóng của danh xưng "người khiến Steve Jobs phải ra đi". Chiến thắng trong phòng họp năm 1985 hóa ra lại trở thành quyết định mà ông phải mang theo và giải thích đến tận cuối đời.
Cảm ơn bạn đã đọc đến cuối bài. Nếu câu chuyện về những nhân vật định hình lịch sử công nghệ khiến bạn tò mò, đừng bỏ qua các bài viết liên quan ngay bên dưới.
Ý kiến bạn đọc (0)