Tại nhiều quốc gia châu Á, trong đó có Trung Quốc và Nhật Bản, tư thế ngồi xổm hiện diện trong hầu hết các hoạt động thường nhật — từ lúc chờ phương tiện công cộng, nói chuyện bên đường đến khi ăn uống. Những clip ghi lại cảnh du khách phương Tây vật lộn để bắt chước tư thế đơn giản này liên tục thu hút hàng triệu lượt xem trên mạng xã hội. Phần đông trong số họ hoặc bị ngã ra sau, hoặc nghiêng đổ sang một bên, hoặc phải tựa tường mới giữ được thăng bằng.
Giới chuyên gia về chuyển động học nhận định, sự quan tâm rộng rãi dành cho tư thế này thực ra đang chỉ ra một vấn đề căn bản hơn: khả năng vận động linh hoạt của cơ thể sẽ suy giảm ra sao theo năm tháng. Điều gì khiến một bộ phận dân số thực hiện tư thế này hoàn toàn tự nhiên, trong khi không ít người lại gặp khó ngay cả khi đứng? Và liệu "ngồi xổm kiểu châu Á" có thực sự mang lại những lợi ích sức khỏe đáng kể?
Ngồi xổm — vận động nền tảng của con người
Giáo sư Christopher Powers, chuyên gia về chuyển động tại Đại học Nam California (Mỹ), nhấn mạnh đây là một trong những vận động cơ bản nhất mà cơ thể người có thể thực hiện: "Nếu không ngồi xổm được, bạn hầu như không làm được gì. Ngồi xuống ghế, bước khỏi ôtô, đi vệ sinh hay nhặt đồ vật dưới đất — tất cả đều cần đến động tác này".
Nhiều người quen với bài tập squat tại phòng gym, trong đó người tập hạ thấp trọng tâm cho đến khi đùi song song với mặt đất. Song tư thế "ngồi xổm kiểu châu Á" — còn gọi là ngồi xổm sâu — đòi hỏi nhiều hơn thế. Khớp gối phải gập hoàn toàn, hai đầu gối mở ra ngoài, bàn chân rộng ra hai bên, đồng thời phần đùi sau ép sát bắp chân trong khi lưng vẫn giữ thẳng.
Không chỉ là "cách ngồi của người châu Á"
Matt Hsu, huấn luyện viên người Mỹ gốc Á chuyên cải thiện sức mạnh và khả năng vận động, đã thu hút hàng triệu lượt xem qua các video chia sẻ về tư thế này. Anh cho rằng tên gọi phổ biến hiện nay dễ gây hiểu lầm về nguồn gốc: "Người châu Phi xem đây là cách ngồi xổm của họ, người Đông Âu cũng vậy. Thực ra, đây là tư thế ngồi xổm của cả loài người".
Các bác sĩ vật lý trị liệu lý giải rằng kiểu ngồi xổm sâu yêu cầu độ linh hoạt rất cao ở ba khớp quan trọng: khớp hông, khớp gối và cổ chân, đồng thời huy động nhiều nhóm cơ hơn so với động tác squat thông thường. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng trạng thái kéo căng toàn diện này có thể cải thiện độ dẻo dai, hỗ trợ giảm đau lưng và giúp duy trì khả năng tự chăm sóc bản thân lâu dài.
Tại sao chúng ta đánh mất khả năng này?
Trẻ nhỏ hoàn toàn có thể thực hiện tư thế này một cách tự nhiên, bởi các khớp xương còn có biên độ vận động lớn cùng tỷ lệ cơ thể phù hợp. Khi trưởng thành, việc mất dần khả năng ngồi xổm không đơn thuần là hệ quả của các thay đổi sinh lý, mà chủ yếu do lối sống hiện đại: thói quen ngồi ghế kéo dài và sử dụng bồn cầu bệt khiến cơ và khớp dần mất đi độ linh hoạt vốn có.
Sự thay đổi này diễn ra chậm hơn ở một số vùng châu Á, nơi các phong tục sinh hoạt truyền thống vẫn được duy trì. Matt Hsu dẫn chứng: "Nhiều người Nhật Bản khi vào nhà hàng vẫn cởi giày, ngồi xổm trên chiếu tatami rồi mới hạ người xuống dùng bữa". Ngoài ra, nhà vệ sinh ngồi xổm còn phổ biến ở nhiều khu vực châu Á, vô hình chung giúp người dùng thường xuyên rèn luyện sức mạnh cơ chân và vùng hông.
Câu chuyện cá nhân của Matt Hsu
Ngay cả khi trả lời phỏng vấn hãng BBC, Matt Hsu vẫn duy trì tư thế ngồi xổm trong suốt buổi nói chuyện, chỉ đứng lên nghỉ ngắn một vài lần. Anh kể lại biến cố từ người thân đã thức tỉnh anh nhìn nhận lại tầm quan trọng của khả năng vận động: "Cha tôi đã bị ngã và cả gia đình phải gọi xe cấp cứu vì ông không tự đứng dậy được khỏi mặt sàn".
Bản thân anh, dù mang gốc gác châu Á, cũng từng đánh mất khả năng ngồi xổm khi bước vào độ tuổi 20 do chấn thương thể thao kết hợp với thói quen ngồi nhiều vì tính chất công việc. Sau quá trình tập luyện bền bỉ, anh đã phục hồi hoàn toàn và khẳng định đây là kỹ năng ai cũng có thể tái rèn luyện được.
Hướng dẫn tập luyện đúng cách
Với những ai muốn bắt đầu luyện tập ngồi xổm sâu, các huấn luyện viên khuyến cáo không nên đốt cháy giai đoạn. Người mới nên bám tay vào ghế hoặc mép bàn để tạo điểm tựa, hạ người xuống vừa đủ trong vùng thoải mái rồi tăng dần độ sâu theo thời gian. Tập đều đặn vài lần mỗi ngày, sau vài tuần các cơ và khớp sẽ thích nghi rõ rệt.
Tuy nhiên, việc rèn luyện sẽ ngày càng đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn khi tuổi tác tăng cao. Giáo sư Powers lưu ý: "Càng lớn tuổi, biên độ vận động của các khớp — từ cột sống, hông đến cổ chân — càng thu hẹp lại, kéo theo sự suy giảm khả năng ngồi xổm".
Những trường hợp cần thận trọng
Dù các nghiên cứu đều xác nhận ngồi xổm ở bất kỳ mức độ nào cũng có lợi cho sức khỏe, những người có tiền sử bệnh lý liên quan đến khớp gối, khớp hông hoặc cột sống không nên cố ép bản thân vào tư thế ngồi xổm sâu. Đây không phải giải pháp phù hợp với tất cả mọi người.
Trong thực hành lâm sàng, bài tập ngồi xổm luôn được điều chỉnh theo vóc dáng, tiền sử chấn thương và mục tiêu cụ thể của từng người. Những ai có xương đùi dài, cổ chân kém linh hoạt hoặc cấu trúc khớp hông đặc biệt sẽ gặp khó khăn khi ngồi xổm sâu dù cơ thể hoàn toàn khỏe mạnh.
Vì vậy, giới chuyên gia vật lý trị liệu nhất trí rằng mục tiêu thực sự khi bước vào tuổi xế chiều là duy trì khả năng vận động độc lập, chứ không phải đạt được một tư thế ngồi xổm cụ thể. Cốt lõi của mọi nỗ lực rèn luyện là giúp mỗi người tự làm chủ cơ thể mình, đứng vững trước tác động của trọng lực và nâng cao chất lượng sống dài lâu.
Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi bài viết. Nếu bạn quan tâm đến sức khỏe vận động và các phương pháp rèn luyện thể chất, đừng bỏ qua những bài viết liên quan ngay bên dưới — chắc chắn sẽ có thêm nhiều thông tin bổ ích dành cho bạn.
Ý kiến bạn đọc (0)