Đổ cháo bằng cách bịt mũi, dỗ ăn bằng thiết bị điện tử: Áp lực vô hình trong từng bữa ăn của trẻ

Sự lo âu thái quá từ các bậc phụ huynh khiến tình trạng biếng ăn sinh lý vốn rất tự nhiên ở trẻ nhỏ dần biến thành chứng biếng ăn tâm lý nguy hại. Nhiều phương pháp ép ăn tiêu cực như bịt mũi đổ cháo, bế rong hay dùng điện thoại làm công cụ dụ dỗ đang để lại hàng loạt tác động xấu về lâu dài.

Trong những năm tháng đầu đời của trẻ, biếng ăn luôn nằm trong nhóm nguyên nhân phổ biến nhất khiến các bậc cha mẹ đưa con đi khám. Xuất phát từ tư duy con ăn càng nhiều mới càng tốt, không ít phụ huynh tìm đủ mọi cách để gia tăng khẩu phần ăn hằng ngày của bé.

Dẫu vậy, đội ngũ chuyên gia y tế nhận định rằng bên cạnh khối lượng thực phẩm trẻ tiêu thụ, điều cốt lõi hơn cả là việc định hình thói quen ăn uống khoa học trong suốt chặng đường khôn lớn của trẻ.

Trẻ dễ cảm thấy áp lực và sợ ăn khi liên tục bị cha mẹ hối thúc trong bữa ăn (Ảnh: Istock).

Không phải mọi trường hợp biếng ăn sinh lý đều là hiện tượng bệnh lý

Theo phân tích từ các bác sĩ Nhi khoa, rất nhiều trường hợp trẻ được phụ huynh đưa tới bệnh viện trong tình trạng ăn ít, kén ăn hoặc từ chối thực phẩm. Mặc dù vậy, kết quả kiểm tra lâm sàng ghi nhận trẻ vẫn tăng trưởng hoàn toàn bình thường và không hề gặp vấn đề sức khỏe nào.

Cơ chế này bắt nguồn từ tiến trình phát triển tự nhiên ở nhóm trẻ 6 tháng đến 3 tuổi, hay còn gọi là hiện tượng biếng ăn sinh lý. Bước sang giai đoạn tập đi, tốc độ phát triển thể chất của trẻ sẽ chậm lại so với năm đầu đời, kéo theo nhu cầu năng lượng giảm xuống. Đồng thời, đây cũng là lúc trẻ bắt đầu hình thành ý thức tự lập và muốn tự đưa ra lựa chọn, bao gồm cả sở thích ăn uống.

3 thói quen sai lầm từ người lớn khiến trẻ nảy sinh tâm lý sợ ăn

Chia sẻ về vấn đề này, ThS.BS Huỳnh Bảo Toàn (Bác sĩ Nhi - Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Vinmec Nha Trang) cho biết, chứng biếng ăn tâm lý ở trẻ phần lớn do phản ứng chưa phù hợp của người lớn trong bữa ăn gây ra, thay vì xuất phát từ bản thân đứa trẻ.

Ép cạn bát cháo dù dung tích dạ dày của trẻ rất nhỏ

Sai lầm đầu tiên thường thấy là việc bắt buộc trẻ phải ăn trọn vẹn suất ăn đã chuẩn bị. Trong khi nhu cầu dinh dưỡng thay đổi theo từng thời điểm, phụ huynh lại cho rằng phải ăn hết khẩu phần mới bảo đảm dưỡng chất. Thực tế, sức chứa dạ dày của trẻ nhỏ chỉ tương đương cỡ một nắm tay của chính các em. Khi trẻ đã có phản ứng no như ngậm miệng, quay đi hay không chịu nuốt, việc cố tình nhồi nhét sẽ dẫn tới nôn trớ và làm trẻ sợ hãi mỗi khi đến giờ ăn.

Lệ thuộc vào các thiết bị công nghệ như điện thoại, tivi

Một thói quen tiêu cực khác là dùng tivi hay điện thoại làm công cụ phân tâm để đút ăn. Việc này có thể giúp trẻ nuốt nhiều hơn nhất thời, nhưng lại làm nhạt đi khả năng cảm nhận hương vị và mất phản xạ nhận biết cảm giác no - đói tự nhiên. Về lâu dài, trẻ dễ rơi vào trạng thái thụ động và lệ thuộc hoàn toàn vào thiết bị điện tử trong mọi bữa ăn.

Liên tục nhắc nhở, dồn ép tạo nên bầu không khí căng thẳng

Sự thúc giục liên hồi của người lớn cũng tạo nên áp lực tâm lý nặng nề cho trẻ. Những lời dồn ép như "Ráng ăn thêm miếng nữa" hay "Có đói không con?" lặp lại liên tục sẽ làm bầu không khí bữa ăn trở nên ngột ngạt. Trẻ nhỏ vốn cực kỳ nhạy cảm với cảm xúc xung quanh và sẽ tìm cách né tránh bữa ăn nếu cảm thấy bị ép buộc.

Hình thành thói quen lành mạnh quan trọng hơn áp đặt lượng ăn

ThS.BS Huỳnh Bảo Toàn nhấn mạnh, mục đích cốt lõi của phụ huynh không phải là tìm đủ cách để trẻ ăn được thật nhiều, mà là xây dựng một môi trường ăn uống lành mạnh. Các bữa ăn nên được sắp xếp đúng giờ, thực đơn phong phú, cân bằng dinh dưỡng với không khí dễ chịu. Người lớn cần tôn trọng nhu cầu ăn uống phù hợp với độ tuổi của trẻ.

Khoa Nhi - Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Vinmec Nha Trang đồng hành cùng nhiều gia đình có con biếng ăn (Ảnh: BVCC).

Thay vì đếm từng thìa cháo hoặc đưa con ra so sánh với những đứa trẻ khác, cha mẹ hãy theo dõi tiến trình phát triển của con qua các chỉ số cân nặng, chiều cao, biểu đồ tăng trưởng cùng mức độ năng động mỗi ngày. Nếu trẻ vẫn duy trì đà phát triển ổn định, lanh lợi và sinh hoạt bình thường, việc ăn ít trong một khoảng thời gian ngắn hoàn toàn không phải là dấu hiệu đáng lo ngại.

Trong chặng đường 10 năm vận hành (2016-2026), Khoa Nhi - Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Vinmec Nha Trang đã hỗ trợ rất nhiều phụ huynh tháo gỡ khó khăn khi con biếng ăn. Theo ThS.BS Huỳnh Bảo Toàn, thấu hiểu tâm sinh lý lứa tuổi và chủ động điều chỉnh hành vi của người lớn trong bữa ăn chính là chìa khóa tháo gỡ chứng biếng ăn tâm lý, giúp trẻ xây dựng nền tảng ăn uống lành mạnh dài lâu.

Giới chuyên gia y tế khuyến cáo, sức khỏe của trẻ cần được đánh giá xuyên suốt cả quá trình chứ không thể quy kết qua một vài bữa ăn. Trường hợp trẻ bỏ ăn kéo dài, chậm lớn, sụt cân hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường, gia đình nên đưa trẻ tới các cơ sở y tế để được kiểm tra, tìm nguyên nhân và nhận tư vấn hướng điều trị chuyên khoa, thay vì tự ý ép ăn tại nhà.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết này! Hy vọng những thông tin trên sẽ mang lại cái nhìn rõ nét hơn giúp bạn đồng hành cùng sự phát triển của trẻ. Mời bạn tiếp tục khám phá thêm nhiều bài viết hữu ích khác ngay phía dưới.