Thói quen quát mắng của phụ huynh có thể tước đi năng lực cạnh tranh của trẻ trong kỷ nguyên số

Hành vi la mắng thường xuyên từ đấng sinh thành dễ khiến con trẻ rơi vào trạng thái bất an, rụt rè khi đặt câu hỏi và suy giảm tính sáng tạo - những phẩm chất được xem là vũ khí cốt lõi giúp các em đứng vững trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo.

Sự tò mò và tư duy độc lập: Chìa khóa vượt trội hơn AI

Tại hội thảo giáo dục toàn diện mang chủ đề "Khám phá thế giới từ những Vì sao?" do Hệ thống giáo dục mầm non quốc tế Wisdomland World School tổ chức ngày 18/7, Tiến sĩ Phạm Thị Thúy, chuyên gia tâm lý trị liệu, nhận định rằng khả năng ghi nhớ khối lượng lớn thông tin không còn là yếu tố giúp thế hệ trẻ tạo sự khác biệt trong thời đại ngày nay, bởi đây là việc mà công nghệ AI thực hiện hiệu quả và nhanh chóng hơn con người rất nhiều. Thay vào đó, năng lực cốt lõi giúp trẻ vượt trội chính là sự chủ động tư duy, tinh thần ham học hỏi cùng khả năng đặt câu hỏi thông minh.

Cũng theo phân tích của chuyên gia, vai trò của AI là đưa ra lời giải, song việc tìm ra những câu hỏi đúng và chất lượng lại thuộc về con người. Một khi trẻ không còn giữ được sự tò mò và năng lực suy luận độc lập, các em sẽ tự tước bỏ lợi thế cạnh tranh lớn nhất của mình trong tương lai. Nếu tư duy bị triệt tiêu, những ý tưởng mới mẻ và mang tính đột phá cho thế giới cũng sẽ không thể xuất hiện.

Trước một tương lai đầy biến động và khó dự đoán trước trong vòng 20 năm tới, TS Thúy nhấn mạnh rằng hành trang quan trọng nhất mà các bậc phụ huynh cần trang bị cho con em mình không đơn thuần là kiến thức sách vở, mà là một "tâm vững - trí sáng" để thế hệ trẻ có đủ nội lực đương đầu với mọi sự chuyển dịch của xã hội.

Tiến sĩ Phạm Thị Thúy chia sẻ kiến thức về nuôi dưỡng tâm lý trẻ, ngày 18/7. Ảnh: Tuyết Mai

Xây dựng nền tảng tâm lý an toàn cho con từ gia đình

Để hiện thực hóa mục tiêu này, quá trình thay đổi cần bắt đầu từ chính những người làm cha làm mẹ. Bà khẳng định người lớn không thể truyền tải tinh thần đổi mới, sự tò mò hay học hỏi cho con trẻ nếu bản thân họ ngừng vận động và sáng tạo. Do đó, các bậc phụ huynh cần đầu tư nhiều thời gian hơn để thiết lập sợi dây gắn kết cảm xúc, cùng con khám phá cuộc sống, sẻ chia và vun đắp lòng nhân ái, thay vì dồn toàn bộ sự chú ý vào điểm số hay thành tích trường lớp.

Góp mặt tại sự kiện, một phụ huynh cho biết bản thân đang nỗ lực kiềm chế hành vi to tiếng mỗi ngày nhằm tạo dựng cho con một "nền tâm lý an toàn", giúp con có đủ sự tự tin để tìm tòi thế giới xung quanh. Đánh giá về điều này, TS Thúy khẳng định đây là bước đệm then chốt cho tiến trình hoàn thiện của trẻ. Một môi trường an toàn về mặt tâm lý sẽ kích hoạt lòng dũng cảm và tư duy sáng tạo, giúp trẻ vượt qua nỗi sợ sai để dấn thân khám phá. Ngược lại, áp lực từ việc bị khiển trách, la mắng liên tục hay phủ nhận năng lực sẽ khiến trẻ trở nên e dè, sợ thất bại và thui chột ý chí đổi mới.

Chuyên gia tâm lý nhìn nhận cha mẹ chính là những người thầy đầu tiên và đồng hành suốt cuộc đời con. Khi một đứa trẻ sở hữu nội lực mạnh mẽ, em sẽ biết cách chế ngự và vượt qua mọi áp lực, bởi "nội lực thổi bay áp lực". Sự tin yêu, thấu hiểu và trao quyền từ đấng sinh thành chính là bệ đỡ tinh thần vững chắc nhất giúp con vững vàng trước mọi sóng gió mai sau.

Kích thích tư duy thay vì áp đặt câu trả lời

Đồng tình với quan điểm trên, ông Christopher Vũ, chuyên gia sáng tạo, bày tỏ rằng bài học thiết thực nhất mà người lớn cần định hướng cho trẻ hiện nay không phải là "nghĩ gì" mà là "nghĩ như thế nào". Trong bối cảnh internet và công nghệ AI có thể cung cấp đáp án cho mọi vấn đề, chính năng lực phản biện, kết nối các luồng ý tưởng và tư duy độc lập mới tạo nên giá trị riêng biệt cho mỗi cá nhân.

Dẫn chứng từ các công trình nghiên cứu, ông cho biết trẻ trong độ tuổi từ 2 đến 4 có khả năng đưa ra tới khoảng 40.000 thắc mắc "tại sao", tuy nhiên con số này lại có xu hướng giảm mạnh theo thời gian. Nguyên nhân một phần xuất phát từ sự bận rộn của người lớn khi họ thường phản hồi một cách qua loa, quá chú trọng vào một đáp án chuẩn mực hoặc vô tình dập tắt ngọn lửa tò mò của trẻ bằng những câu trả lời mang tính áp đặt như "vì nó là như vậy".

Theo ông, cái nôi của giáo dục thực chất nằm ở gia đình. Thay vì vội vã đưa ra lời giải hay làm thay phần việc của con khi gặp trở ngại, phụ huynh nên đặt ngược câu hỏi: "Con nghĩ sao?", qua đó tạo không gian cho trẻ tự tìm tòi, học cách chấp nhận thất bại và rèn luyện tư duy sáng tạo.

Vị chuyên gia cũng khuyên các bậc cha mẹ nên để con có không gian tự chơi và tự tìm hiểu xung quanh, thay vì ép con vào một lịch trình học tập dày đặc hoặc đưa cho con các thiết bị điện tử mỗi khi con cảm thấy trống trải. Ông chia sẻ rằng không có gì đáng ngại nếu người lớn chưa nắm rõ câu trả lời, điều quan trọng là việc đồng hành cùng con khám phá sẽ là chất xúc tác giúp trẻ duy trì tinh thần cầu thị suốt đời.

Môi trường an toàn sẽ giúp trẻ tự tin học hỏi, khám phá. Ảnh: Lê Phương

Chuẩn bị hành trang cho những ngành nghề chưa xuất hiện

Bàn về vấn đề này, ông Dương Ngọc Tú, Tổng giám đốc Hệ thống Giáo dục mầm non quốc tế Wisdomland World School, nhận định thế hệ học sinh hiện tại sẽ bước vào một thị trường lao động trong tương lai với rất nhiều ngành nghề và công nghệ mới mà hiện nay chưa từng có. Vì lẽ đó, thay vì chỉ truyền thụ kiến thức đơn thuần, mối liên kết giữa gia đình và nhà trường cần tập trung nuôi dưỡng năng lực thích ứng, tư duy độc lập cùng niềm đam mê tri thức.

Mỗi câu hỏi "vì sao" mà đứa trẻ thốt ra đều đánh dấu bước khởi đầu của hành trình tiếp thu học hỏi. Khi những thắc mắc ấy được lắng nghe và khích lệ đúng lúc, trẻ sẽ xây dựng được sự tự tin, phát huy tối đa tư duy sáng tạo cũng như nuôi dưỡng tình yêu với việc học hỏi trong suốt cuộc đời.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian quý báu để theo dõi bài viết này. Hy vọng những thông tin trên mang lại nhiều góc nhìn hữu ích cho bạn, và xin mời bạn tiếp tục khám phá thêm các nội dung liên quan đầy hấp dẫn ngay phía dưới.