Ký ức về người nữ y tá 5 lần xông vào mưa đạn cứu thương binh hơn 6 thập kỷ trước

Đà NẵngHơn 60 năm về trước, ngay giữa ranh giới sống chết tại chiến trường Tiên Phước, bà Hồ Thị Kim Thanh đã không ngần ngại lấy thân mình che chở pháo đạn, 5 lần vượt qua hỏa tuyến để cõng các chiến sĩ bị thương ra khỏi nơi nguy hiểm, giành lại cuộc sống cho nhiều đồng đội.

Sinh ra và lớn lên ở xã vùng biển Tam Hải (thuộc huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam trước đây), Kim Thanh có cha mẹ đều tham gia hoạt động cách mạng. Một mình bà ở quê nhà phải làm đủ mọi công việc từ gùi mắm, gánh than cho tới chặt củi để kiếm miếng ăn nuôi hai em nhỏ. Mới 12 tuổi, bà đã bắt đầu làm nhiệm vụ giao liên, dù từng rơi vào tay địch và chịu nhiều trận tra tấn dã man nhưng vẫn kiên quyết không khai báo nơi ẩn nấp của cha mẹ. Nhân kỷ niệm ngày Thương binh liệt sĩ 27/7, bà đã hồi tưởng lại những năm tháng gian khổ nhưng oanh liệt đó.

Vào giữa năm 1961, khi tròn 18 tuổi, Kim Thanh quyết định ly khai gia đình để lên vùng giải phóng thuộc huyện Tiên Phước. Nơi đây có địa hình núi rừng vô cùng hiểm trở, được Tỉnh ủy Quảng Nam lựa chọn làm căn cứ chỉ đạo phong trào cách mạng. Tại khu vực này, các cuộc đụng độ giữa lực lượng ta và quân lực Việt Nam Cộng hòa đồn trú tại khu vực đồng bằng Tam Kỳ diễn ra liên tục.

Trong một lần tham gia lao động sản xuất quanh khu vực căn cứ Huyện ủy Tiên Phước, bà Thanh bất ngờ bị trực thăng đối phương phát hiện. Mưa đạn lập tức trút xuống xối xả. Bà dốc toàn bộ sức lực lao ra khỏi nương bắp (ngô) rồi lăn nhanh xuống một lòng suối nhỏ. Nhầm tưởng mục tiêu đã bị tiêu diệt, máy bay địch rút đi, nhưng chỉ vài phút sau đó, các toán quân bộ binh lại kéo vào càn quét. May mắn thoát khỏi hiểm cảnh, bà Thanh đã bắt đầu cảm nhận sâu sắc sự tàn khốc của cuộc chiến.

Khoảng thời gian cuối năm 1961 đến đầu năm 1962, lực lượng cách mạng chủ trương tấn công đồn Phước Lâm (Tiên Phước). Điểm cao chiến lược này đóng vai trò như một cửa ngõ quan trọng, kiểm soát toàn bộ địa bàn kéo dài từ Tiên Phước xuống Tam Kỳ. Quân địch đóng ở vùng đồng bằng thường xuyên mở các đợt quấy phá, đàn áp nhân dân tại khu vực giải phóng phía trên núi.

Tuy nhiên, do sự phản bội của kẻ chỉ điểm, vị trí trú quân của lực lượng ta bị lộ. Từ quận lỵ Tiên Phước nằm cách đồn Phước Lâm khoảng 2-3 km, đối phương liên tục bắn pháo dữ dội lên vùng giải phóng nhằm đè bẹp lực lượng kháng chiến, gây ra thiệt hại rất nặng nề.

Lấy thân mình làm tấm giáp che đạn pháo

Trận đánh này đánh dấu nhiệm vụ đầu tiên của bà Thanh trên chiến trường với vai trò y tá. Nhằm tránh sự phát hiện của máy bay địch, người nữ y tá trẻ phải luồn lách qua những lối mòn ẩn dưới tán rừng rậm rạp để tiếp cận trận địa. Giữa không trung mịt mù tiếng nổ cày xới đất đá, bà lần theo mùi thuốc súng nồng nặc để tìm kiếm những chiến sĩ bị thương đang nằm rải rác.

Nữ anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Thị Kim Thanh. Ảnh: Nguyễn Đông

Thực tế chiến đấu đã rèn luyện cho bà khả năng nhận biết chính xác từng âm thanh pháo đạn. Mỗi khi nhận ra tiếng nổ "đề ba" phát ra từ đồn Tiên Phước, biết rằng đạn pháo sắp dội xuống, bà lập tức chồm tới ôm chặt lấy thương binh. Bà kéo đồng đội nằm rạp xuống, áp sát người vào các giao thông hào ven đường và lấy chính cơ thể mình làm tấm giáp bảo vệ họ.

Ngay khi đợt pháo vừa dứt, mặc cho đất đá vẫn rơi lộp bộp trên lưng, bà lại vùng dậy, dốc hết sức lực bế thương binh lên lưng để cõng đi. "Ranh giới giữa cái sống và cái chết mỏng manh. Nhưng đã quyết lao ra chiến trường, tôi không sợ", bà Thanh xúc động nhớ lại. Bà chia sẻ thêm, có những điểm bà vừa cõng chiến sĩ rời đi trong gang tấc thì ngay sau đó, một quả pháo dội trúng làm nổ tung vị trí ấy thành một hố sâu thăm thẳm.

Dù thân hình lúc đó chỉ nặng vỏn vẹn 50 kg, bà đã kiên cường cõng thành công 3 đồng chí vượt qua đoạn đường dài gần 2 km thoát khỏi vùng nguy hiểm để về trạm phẫu thuật tiền phương cấp cứu. Không cho phép bản thân nghỉ ngơi vì biết nhiều đồng đội vẫn đang gặp nguy hiểm, bà lại quay ngược trở lại hỏa tuyến và cõng thêm 2 thương binh nữa về nơi an toàn.

Đến khi tiếng pháo ngừng hẳn, mồ hôi hòa lẫn máu của đồng đội ướt đầm lưng áo, người nữ y tá trẻ mới gục xuống góc vườn khóc nấc lên vì xót xa. "Tôi không biết tên các đồng chí ấy. Nhưng họ đều ở tuổi đôi mươi", bà Thanh nghẹn ngào, đôi mắt đỏ hoe.

Bẻ cành cây làm dấu giúp 4 thương binh thoát nạn

Sau chiến dịch tại Phước Lâm, bà Thanh chuyển về công tác ở Hội Phụ nữ Tiên Phước và đảm nhận thêm nhiệm vụ y tá. Bà được huấn luyện kỹ năng sử dụng súng, ném lựu đạn và luôn mang theo vũ khí sẵn sàng ứng chiến. Trong các trận đánh ở xã Tiên Cẩm và dốc Dàn Xây, bà đã tiêu diệt 7 tên địch, đồng thời cõng 2 thương binh về vùng giải phóng.

Vào tháng 10/1963, đối phương huy động trực thăng đổ quân càn quét lớn vào hai xã Tiên Lãnh và Tiên Ngọc (huyện Tiên Phước). Do tương quan lực lượng chênh lệch, các chiến sĩ phải phân tán thành nhiều hướng để chia nhỏ hỏa lực địch. Bà Thanh là người phụ nữ duy nhất nằm trong nhóm 5 người rút lui, và tất cả mọi người đều bị thương khi đánh trả lực lượng đối phương.

Mặc dù bản thân bị thương ở tay, bà Thanh vẫn quyết tâm cõng và dìu từng đồng đội vượt qua vùng phục kích của địch. Khi di chuyển sang bên kia ngọn đồi, mồ hôi vã ra đầm đìa, nhận thấy gạc y tế mang theo không đủ, bà đã linh hoạt xé ngay những vạt áo của chính thương binh để quấn chặt vết thương, giúp cầm máu tạm thời.

Bà sắp xếp các đồng đội nằm ẩn nấp ở vị trí an toàn rồi một mình men theo con suối hướng về Đội vũ trang tuyên truyền Trà Khân để tìm kiếm trợ giúp. Trên đường di chuyển, bà vừa quan sát vừa nhanh tay bẻ gãy các cành cây rừng làm dấu — một kỹ năng sinh tồn quan trọng giúp bà không bị mất phương hướng khi quay lại.

Sau nhiều giờ đồng hồ, bà mới tiếp cận được đội vũ trang đang trong tư thế bám sát đánh địch. Đứng trước nguy cơ bị lực lượng cảnh giới bắn nhầm trong đêm tối, bà dồn hết hơi sức hô to: "Tôi tìm các anh đây chứ không phải địch!" Nhìn thấy nữ y tá trong tình trạng quần áo rách nát, người đầm đìa máu mủ, anh Toản (người cùng quê luôn xem bà Thanh như em gái) đã lập tức cởi chiếc áo đang mặc đưa cho bà, nhanh chóng băng bó lại cánh tay đang chảy máu rồi vội vã nhóm lửa nấu 5 lon gạo, vắt thành từng nắm cơm dẻo.

Bà Thanh bên bức ảnh chụp cha mình - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Truyền. Ảnh: Nguyễn Đông

Dựa theo những cành cây đã bẻ làm dấu trước đó, bà Kim Thanh dẫn đường cho các đồng chí trong đội mang võng đi sâu vào rừng, đưa toàn bộ 4 thương binh về trạm phẫu thuật an toàn. Trong trận chiến này, 9 đồng đội đã hy sinh. Đáng chú ý, thi thể các chiến sĩ bị quân địch chiếm giữ suốt 9 ngày. Trước khi rút đi, chúng còn gài mìn dưới thi thể nhằm sập bẫy lực lượng cứu hộ của ta. Nhờ kinh nghiệm chiến trường dày dạn, bộ đội ta đã tháo gỡ toàn bộ số mìn trước khi tiếp cận và tổ chức an táng các liệt sĩ ngay bên bờ suối vì không thể di chuyển ra ngoài.

Trong lúc làm nhiệm vụ, lực lượng cứu hộ bất ngờ phát hiện chiến sĩ tên Lý vẫn còn sống. Trước đó, ông trúng nhiều vết bắn trên cơ thể, ngã gục và ngất đi giữa các thi thể nên quân địch không phát hiện ra khi kiểm tra. Ông đã kiên cường chịu đựng cơn đau dữ dội suốt 9 ngày đêm cho đến khi được đồng đội tìm thấy.

Bà Thanh cùng các đồng chí lập tức chuyển chiến sĩ Lý về trạm phẫu thuật tại thôn 5 Trà Khân để sơ cứu và rửa sạch các vết thương hở đã bắt đầu hoại tử. "Chúng tôi đều nghĩ rằng anh sẽ chết. Nhưng bằng tình cảm đồng đội, đồng chí, chúng tôi cố gắng chạy chữa và cứu sống được anh", bà Thanh nhớ lại.

Sau khi bình phục chấn thương, chiến sĩ Lý tiếp tục quay lại chiến trường và đã anh dũng hy sinh trong một trận đánh diễn ra sau đó.

15 năm tạm gác tình yêu lứa đôi

Đến năm 1973, khi Hiệp định Paris được ký kết, bà Hồ Thị Kim Thanh mới chính thức làm lễ kết hôn với ông Trần Văn Anh, một chiến sĩ thuộc Quân khu 5. Đám cưới này diễn ra sau tròn 15 năm hai người trao nhau lời hẹn ước tạm gác chuyện tình cảm cá nhân để dốc lòng cho sự nghiệp kháng chiến.

Khi đất nước hòa bình, bà Thanh mới có cơ hội tìm lại phần mộ và thắp nén hương tưởng niệm cha mẹ mình là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Truyền và liệt sĩ Trần Thị Đoa. Trong thời bình, bà tích cực phối hợp cùng chính quyền và các đoàn thể vận động người dân trở về vùng giải phóng thiết lập mô hình "tổ đổi công" nhằm nâng cao sản xuất, đồng thời khởi xướng phong trào phụ nữ nhận đỡ đầu con liệt sĩ và chăm sóc Mẹ Việt Nam Anh hùng.

Trong quá trình công tác, bà Thanh từng đảm nhận nhiều vị trí lãnh đạo quan trọng tại địa phương như Bí thư Huyện ủy Núi Thành, Bí thư Thị ủy Tam Kỳ, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Quảng Nam - Đà Nẵng, Phó trưởng ban Thường trực Ban Dân vận Tỉnh ủy Quảng Nam - Đà Nẵng và Thành ủy Đà Nẵng.

"Những năm đất nước còn khó khăn, vừa phải khắc phục hậu quả chiến tranh, vừa phải chăm lo phát triển kinh tế để ổn định cuộc sống cho dân, thì làm người lãnh đạo không chỉ nói suông mà phải hành động bằng những chiến lược, công việc cụ thể mới có kết quả tốt", bà Thanh đúc kết về kinh nghiệm làm công tác quản lý.

Bà Thanh chăm lo hương khói cho 5 liệt sĩ, trong đó có bố mẹ ruột, bố mẹ chồng và người em trai của chồng. Ảnh: Nguyễn Đông

Ở tuổi 85, bà Thanh đang sống yên bình cùng chồng trong căn nhà trên đường Lê Duẩn, thuộc phường Hải Châu. Mỗi ngày, bà đều dành thời gian chăm chút cho không gian thờ tự ở tầng 3, nơi đặt bàn thờ của 5 liệt sĩ trong gia đình bao gồm cha mẹ ruột, cha mẹ chồng và người em trai của chồng. Trong đó, mẹ chồng bà là bà Trà Thị Tép đã được truy tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng.

Mỗi dịp tháng 7 về, đứng trước bàn thờ 5 liệt sĩ, bà Thanh luôn tâm niệm rằng việc thắp nén hương tưởng nhớ không chỉ giúp nguôi ngoai những mất mát trong quá khứ, mà còn là lời nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay phải biết trân trọng lịch sử và sống sao cho xứng đáng với sự hy sinh vô giá của thế hệ cha anh đi trước.

Chân thành cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết này. Mời bạn tiếp tục đón đọc những câu chuyện lịch sử và thông tin ý nghĩa khác ngay bên dưới.