Nghề viết thư thuê - Di sản văn hóa của làn sóng di cư
Trong suốt gần sáu thập kỷ, ông Jiang Mingdian ở thành phố Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến đã cống hiến cuộc đời cho nghề viết thư thuê - một nghề giờ đây gần như đã biến mất. Dù đã bước sang tuổi 77, ông vẫn kiên trì với cây bút, ghi lại những tâm tư của người dân địa phương gửi đến thân nhân đang sinh sống ở Philippines, Singapore, Malaysia, Thái Lan và Indonesia.
Con số hơn 100.000 lá thư mà ông đã hoàn thành trong 59 năm làm nghề khiến ông trở thành một trong số ít người viết thư thuê chuyên nghiệp còn sót lại tại Trung Quốc.
Khởi nguồn từ di sản gia đình và lịch sử di cư
Bước vào nghề lúc mới 18 tuổi, ông Jiang được định hướng bởi gia đình có truyền thống với công việc này. Người cha là một trong những người tiên phong viết thư thuê tại vùng, còn người mẹ làm giáo viên tiểu học đã trang bị cho ông nền tảng học vấn vững chắc.
Nghề viết thư thuê xuất hiện gắn liền với dòng di cư lịch sử từ Phúc Kiến. Kể từ năm 1840, do chiến tranh và cảnh đói kém, nhiều người dân đã buộc phải rời bỏ quê hương sang làm ăn xa xứ. Họ thường xuyên gửi thư cùng tiền bạc về nhà, nhưng người thân ở quê lại không đủ trình độ văn hóa để đọc hiểu hoặc trả lời. Khoảng cách ngôn ngữ và chữ viết này tạo ra nhu cầu cấp thiết cho những người biết viết.
Nhiệm vụ của ông Jiang vượt xa việc ghi chép đơn thuần. Ông phải biến đổi các phương ngữ thành văn viết chuẩn mực, đồng thời dịch chính xác thông tin địa chỉ sang ngôn ngữ nước ngoài để bảo đảm thư đến tay người nhận.
Từ thời còn học tiểu học, ông đã tự mày mò học ngoại ngữ qua băng cassette và từ điển. Bên cạnh tiếng Anh, ông còn nắm được tiếng Đức, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Việt cùng một số ngôn ngữ khác.
Thời kỳ đầu hành nghề, ông đạp xe đi khắp các làng mạc để đọc và viết thư cho dân làng. Sau này, ông mở một quầy nhỏ ngay bên lề đường tại thành phố để phục vụ nhu cầu này.
Từ năm 18 tuổi, ông Jiang Mingdian đã theo đuổi nghề viết thư thuê một cách chuyên nghiệp (Ảnh: SCMP).
Nghệ thuật chuyển tải xúc cảm qua văn bản
Đối với ông Jiang, giá trị của một lá thư không nằm ở việc dịch thuật máy móc. Điều quan trọng là phải phản ánh đúng tâm trạng, bối cảnh và lòng kính trọng đối với người đọc.
Trong một cuộc phỏng vấn với Đài Truyền hình Phúc Kiến, ông từng tiết lộ rằng cuộc sống của nhiều người Hoa ở hải ngoại vô cùng gian khổ. Khi gia đình ở quê muốn xin thêm tiền, thay vì để những lời đòi hỏi cứng nhắc, ông thường chọn cách hành văn tinh tế hơn. Những khó khăn về bệnh tật hay hoàn cảnh được ông trình bày nhẹ nhàng để tạo sự cảm thông.
Những mẩu chuyện để lại ấn tượng sâu đậm nhất với ông là về "fanke shen" - tên gọi dành cho những người vợ ở lại quê khi chồng ra ngoài kiếm sống tại Đông Nam Á. Họ tự mình gồng gánh mọi việc nhà trong nhiều năm, thậm chí hàng chục năm.
Ông kể về một phụ nữ kết hôn lúc 14 tuổi, làm mẹ năm 15 tuổi và sống đến 96 tuổi. Người chồng qua đời ở đất khách, còn bà thì gần như trải qua cả đời trong cảnh góa bụa. Một người phụ nữ khác liên tục bày tỏ nỗi cô độc trong thâm tâm, nhưng khi đặt bút, ông Jiang đã biến những lời than vãn thành những dòng chữ giàu tình cảm để gửi qua đại dương.
Với ông, cuộc đời của nhiều người phụ nữ ấy có thể được tóm lược trong chỉ một vài bức thư.
Sang cuối thế kỷ 20, ông còn giúp nhiều người được đoàn viên với người chồng ở nước ngoài nhờ dịch thuật các giấy tờ để họ hoàn thiện thủ tục xuất cảnh.
Khi thư tay trở thành vật lưu niệm
Sự bùng nổ của điện thoại thông minh và các nền tảng trực tuyến đã làm giảm đáng kể nhu cầu viết thư bằng tay. Nhiều khách hàng lớn tuổi của ông đã ra đi, lượng người tìm kiếm dịch vụ này cũng suy giảm dần. Dù vậy, ông Jiang vẫn thấy hài lòng khi một số người vẫn lựa chọn thư viết tay để bộc lộ tình yêu thương, nỗi nhớ nhung hay sự hối tiếc.
Từ năm 2025, khi chia sẻ câu chuyện nghề nghiệp trên mạng xã hội, ông bắt đầu đón tiếp nhiều bạn trẻ từ nhiều nơi đến Tuyền Châu nhờ viết thư. Nhiều bức thư được gửi cho chính tác giả, cho bố mẹ hoặc người yêu. Phần lớn không được gửi đi mà được giữ lại như một nghi lễ riêng tư để lưu giữ khoảnh khắc.
"Tôi rất vui khi có thể kể cho người trẻ về lịch sử di cư của người Trung Quốc", ông nói. Ông mong muốn thế hệ sau sẽ ghi nhớ những giá trị mà lớp người Hoa ở nước ngoài đi trước để lại, như lòng hiếu thảo, sự chân thành, tinh thần gắn bó với quê hương và đất nước.
Mở rộng nghề nghiệp, giữ gìn di sản
Hiện nay, công việc của ông đã mở rộng sang dịch thuật tài liệu, soạn thảo hợp đồng, di chúc và các văn bản pháp lý khác. Nhưng với nhiều người, hình ảnh người đàn ông ngồi bên bàn viết, cẩn thận lựa chọn từng câu chữ cho những lá thư vượt biển, vẫn là biểu tượng của một thời kỳ đặc biệt trong lịch sử di cư của người Hoa.
Cảm ơn bạn đã theo dõi câu chuyện về ông Jiang Mingdian và nghề viết thư thuê đầy ý nghĩa này. Hãy khám phá thêm những bài viết thú vị khác bên dưới để tìm hiểu về nhiều di sản văn hóa và con người đáng quý.
Ý kiến bạn đọc (0)