Một sinh viên Trung Quốc đang sinh sống và học tập ngành kỹ thuật tại Hà Lan, Li Jiahe, 24 tuổi, đã bất ngờ khi nhìn thấy hình ảnh một chú chim nhỏ với bộ lông trắng, những vệt nâu và chiếc mỏ đen rộng trên màn hình điện thoại. Anh ngưng lại, cau mày khi nhận ra đây là loài chim cực kỳ quý hiếm, thậm chí còn hiếm hơn cả gấu trúc và đang được bảo vệ ở mức độ cao nhất tại quê nhà.
Năm 2021, khu vực vùng đất ngập nước thuộc thị trấn Tây Trường, thành phố Bắc Hải, tỉnh Quảng Tây đã ghi nhận sự xuất hiện của 14 cá thể chim rẽ mỏ thìa. Số lượng này đủ để khu vực này được công nhận là có "tầm quan trọng quốc tế" theo các tiêu chuẩn bảo tồn toàn cầu.
Một cá thể rẽ mỏ thìa được ghi nhận trên bãi bùn ven biển thuộc tỉnh Quảng Tây vào năm 2021. Ảnh chụp: VCG.
Tuy nhiên, bất chấp tình hình đó, một kế hoạch xây dựng đường cao tốc đã được triển khai tại khu vực này. Tuyến đường này, một phần của mạng lưới giao thông quốc gia Trung Quốc, sẽ có sáu làn xe chạy dọc theo bờ biển Quảng Tây, hứa hẹn rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển giữa các vùng nông thôn và thành phố cảng Bắc Hải.
Dự án đường cao tốc này có chiều dài khoảng 47 km, với tổng mức đầu tư 5,1 tỷ nhân dân tệ (khoảng 710 triệu USD) và dự kiến hoàn thành trong ba năm. Theo báo cáo đánh giá tác động môi trường được công bố vào ngày 7/4, công trình này sẽ xâm phạm hơn 24 hecta "sinh cảnh quan trọng" và "các khu vực sinh thái nhạy cảm", bao gồm cả rừng ngập mặn. Khu vực này hiện là nơi dừng chân của gần 20.000 cá thể thuộc 46 loài chim trong các mùa di cư và trú đông, trong đó có chim rẽ mỏ thìa – một loài nằm trong danh sách nguy cấp với số lượng cá thể trên toàn cầu chỉ còn 443.
Theo quy định của pháp luật Trung Quốc, mọi dự án trước khi triển khai đều phải trải qua quy trình đánh giá tác động môi trường. Tuy nhiên, báo cáo của dự án này lập luận rằng tuyến cao tốc đủ điều kiện để được miễn trừ theo Luật Bảo vệ Động vật hoang dã, với lý do đây là một dự án hạ tầng quốc gia trọng yếu và việc tìm kiếm phương án thay thế gặp nhiều khó khăn do đặc điểm địa hình ven biển và hạn chế về mạng lưới giao thông hiện tại.
Chính báo cáo này đã thôi thúc Li và nhiều người khác đứng lên hành động. Kể từ giữa tháng 4, Li đã bắt đầu gửi email kiến nghị tới Công ước Ramsar, một hiệp ước quốc tế về các vùng đất ngập nước mà Trung Quốc là thành viên.
"Đây là lần đầu tiên tôi chủ động tham gia vào một vấn đề như thế này", Li chia sẻ. "Tôi không muốn bất kỳ loài nào phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng trong thế hệ của chúng tôi".
Cùng thời điểm đó, Liu Yang, một chuyên viên pháp lý 24 tuổi sống tại Quảng Tây, cũng nắm bắt được thông tin này. Ngoài công việc chính, Liu còn có niềm đam mê ngắm chim và đang điều hành một cộng đồng trực tuyến về sở thích này với hơn 200 thành viên. Liu và nhóm của mình đã không ngừng liên lạc với các cơ quan môi trường và gửi email đến chính quyền địa phương.
"Những loài chim này không thể tự lên tiếng. Chúng ta có trách nhiệm lên tiếng thay cho chúng", Liu nhấn mạnh.
Tuyến cao tốc được đề xuất tại tỉnh Quảng Tây chạy qua vùng sinh cảnh ven biển, nơi sinh sống của nhiều loài chim di cư trong mùa đông, bao gồm cả chim rẽ mỏ thìa. Ảnh: Sixthtone.
Trên các nền tảng mạng xã hội tại Trung Quốc, những hình ảnh chế và tranh vẽ về chim rẽ mỏ thìa với thông điệp "Hãy cứu tôi" đã được lan truyền mạnh mẽ. Rất nhiều người đã bày tỏ mong muốn được hỗ trợ loài chim này, và giống như Li, đây là lần đầu tiên họ tham gia vào hoạt động bảo tồn động vật hoang dã.
"Chim rẽ mỏ thìa và nhiều loài chim ven biển khác hoàn toàn phụ thuộc vào các vùng đất ngập nước, bãi bùn ven biển trong suốt hành trình di cư và giai đoạn trú đông", Giáo sư Ma Zhijun, chuyên gia sinh thái học về chim tại Đại học Phúc Đán, Thượng Hải, cho biết. "Chúng có một sự gắn bó đặc biệt với những địa điểm quen thuộc này".
"Đối với các loài chim, những vùng đất ngập nước này đóng vai trò như trạm dừng tiếp nhiên liệu thiết yếu", Giáo sư Ma ví von. "Nếu một trạm bị phá hủy, máy bay không thể hạ cánh và lượng nhiên liệu từ trạm trước đó có thể không đủ. Điều này có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng".
Ông dẫn chứng vụ cải tạo quy mô lớn các bãi triều ở Hàn Quốc vào năm 2006, một hành động đã gây ra cái chết cho khoảng 90.000 cá thể rẽ lớn, một loài chim ven biển khác.
Tiến sĩ Jia Yifei, Phó Giáo sư về Sinh thái và Bảo tồn Thiên nhiên tại Trung tâm Nghiên cứu Đường bay Đông Á - Australia, thuộc Đại học Lâm nghiệp Bắc Kinh, giải thích rằng chim rẽ mỏ thìa cần các sinh cảnh trải dài qua hơn 10 quốc gia. Vào mỗi mùa thu, các cá thể chim này di cư từ vùng đông bắc Siberia, vượt qua Hoàng Hải để đến các khu vực trú đông ở miền nam Trung Quốc, Đông Nam Á và Nam Á.
Dù nhận được sự phản ứng mạnh mẽ từ các nhà hoạt động, chính quyền tỉnh Quảng Tây đã phê duyệt dự án vào ngày 30/4. Tuy nhiên, một sự thay đổi bất ngờ đã diễn ra khi một đoàn thanh tra môi trường trung ương có lịch trình kiểm tra định kỳ tại Quảng Tây vào ngày 9/5. Các cư dân mạng Trung Quốc đã nhanh chóng chia sẻ thông tin, hướng dẫn nhau cách gửi khiếu nại trực tiếp đến đường dây nóng của đoàn thanh tra.
Vào ngày 25/5, sau quá trình xem xét, chính quyền trung ương và tỉnh đã kết luận báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án chưa đủ cơ sở khoa học và đã ra lệnh tạm dừng thi công. Chính quyền tỉnh cam kết sẽ tìm kiếm các tuyến đường thay thế khả thi và tổ chức tham vấn ý kiến chuyên gia cũng như cộng đồng.
Chính phủ Trung Quốc đã đẩy mạnh các nỗ lực bảo vệ sinh thái trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, thách thức đặt ra là làm thế nào để cân bằng giữa mục tiêu phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên, cũng như giải quyết sự khác biệt trong ưu tiên giữa cấp trung ương và địa phương.
Li và nhiều nhà hoạt động khác bày tỏ sự phấn khởi trước sự thay đổi quyết định của chính quyền. Tuy nhiên, họ vẫn còn những lo ngại về hiệu quả thực tế của việc nâng cao nhận thức cộng đồng trong việc giải quyết các vấn đề môi trường phức tạp.
"Tôi không chắc chắn về kết quả cuối cùng sẽ ra sao", Li chia sẻ. "Tất cả chúng tôi đều chỉ là những người bình thường, nhỏ bé. Nhưng nếu chúng ta có thể góp phần nâng cao nhận thức và gieo một hạt giống vào tâm trí mọi người, thì đó đã là một điều đáng mừng rồi".
Cận cảnh những chú chim tại khu vực bãi bùn ven biển thuộc huyện Hợp Phố, thành phố Bắc Hải, tỉnh Quảng Tây vào năm 2023. Ảnh chụp: VCG.
Phó Giáo sư Jia nhận định rằng quyết định tạm dừng dự án của chính quyền tỉnh cho thấy "có những giới hạn đỏ cần được tôn trọng". Theo ông, việc điều chỉnh tuyến đường đi vài km có thể đồng thời đáp ứng được mục tiêu về giao thông và bảo vệ các sinh cảnh quan trọng.
Giáo sư Ma cho rằng bảo vệ sinh thái và phát triển kinh tế không nhất thiết phải đối lập nhau. Tại nhiều khu vực ở Trung Quốc, hoạt động bảo tồn chim đã thúc đẩy sự phát triển của ngành du lịch ngắm chim ở nông thôn, tạo ra nguồn thu nhập mới. Sở thích ngắm chim ngày càng trở nên phổ biến tại Trung Quốc, với khoảng 340.000 người tham gia tính đến năm 2023.
"Chúng tôi thường nói rằng đối với những loài chim đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng như rẽ mỏ thìa, mỗi năm đều có thể là một trong những cơ hội cuối cùng để chúng ta có thể nhìn thấy chúng", Liu chia sẻ. "Tôi hy vọng rằng các thế hệ tương lai vẫn còn cơ hội được chiêm ngưỡng những sinh vật đáng yêu này".
Hồng Hạnh (Tổng hợp)
Ý kiến bạn đọc (0)