Luật Bảo vệ môi trường đang có hiệu lực nêu rõ rác thải rắn sinh hoạt được chia thành ba loại: nhóm có thể tái sử dụng, tái chế; nhóm rác thực phẩm; và nhóm rác sinh hoạt còn lại. Dù vậy, thực tế áp dụng cho thấy hệ thống thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải cũng như năng lực quản lý tại từng địa phương chưa đồng đều, tạo ra nhiều khác biệt trong quá trình thực hiện.
Sáng 5/6 tại Nghệ An, trong khuôn khổ Diễn đàn quốc gia về Môi trường và Khí hậu - Từ chính sách đến hành động do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức, ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Môi trường, cho biết dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường đề xuất tiếp tục duy trì nguyên tắc phân tách riêng chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế. Tuy nhiên, dự thảo đồng thời trao thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh lựa chọn phương án phân loại chi tiết sao cho phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
Ông Tăng Thế Cường trao đổi về dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi ngày 5/6. Ảnh: Gia Chính
Điểm điều chỉnh này được xem là thay đổi đáng chú ý so với dự thảo từng được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra lấy ý kiến vào tháng 4/2026. Ở thời điểm đó, Bộ đề xuất hai lựa chọn: tiếp tục áp dụng cách phân loại rác thành ba nhóm như hiện hành, hoặc rút gọn còn hai nhóm bằng việc đưa chất thải thực phẩm vào nhóm chất thải sinh hoạt khác. Với bản dự thảo mới, thay vì áp đặt một mô hình thống nhất trên toàn quốc, cơ quan soạn thảo chuyển sang phương án phân cấp để địa phương tự quyết cách tổ chức phân loại, dựa trên hạ tầng và công nghệ xử lý sẵn có.
Báo cáo đánh giá quá trình thi hành Luật Bảo vệ môi trường 2020 cho thấy, sau nhiều năm triển khai, hoạt động phân loại rác ngay từ nguồn phần lớn vẫn chỉ diễn ra ở mức thử nghiệm và chưa được áp dụng đồng bộ trên cả nước. Nguyên nhân quan trọng nằm ở việc quy định pháp luật, hệ thống thu gom - xử lý chất thải và cơ chế tổ chức thực thi chưa có sự kết nối tương thích.
Theo dữ liệu từ Cục Môi trường, đến giữa năm 2025, chỉ 34/63 tỉnh trước sáp nhập đã triển khai mô hình phân loại rác tại nguồn, song chưa nơi nào thực hiện trên toàn địa bàn tỉnh. Trên phạm vi cả nước, khoảng 63% lượng chất thải rắn sinh hoạt vẫn được xử lý bằng hình thức chôn lấp, trong đó nhiều bãi chôn lấp chưa đáp ứng tiêu chuẩn vệ sinh. Rác thực phẩm chiếm hơn một nửa tổng lượng rác sinh hoạt phát sinh, nhưng khả năng xử lý để sản xuất phân hữu cơ mới đạt khoảng 13%.
Một điểm thu gom rác thải tái chế tại TP HCM. Ảnh: Thành Nguyễn
Ở nhiều địa phương, dù người dân đã thực hiện phân loại rác tại nguồn, chất thải sau đó vẫn bị gom chung do thiếu phương tiện chuyên dụng và hệ thống xử lý tách biệt. Không ít nơi cũng đang chịu áp lực về quỹ đất, nguồn lực đầu tư, đồng thời còn phụ thuộc vào các dự án xử lý rác bằng công nghệ chôn lấp đã ký từ nhiều năm trước.
Trường hợp Hải Phòng là một ví dụ, khi có thời điểm tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được xử lý bằng phương pháp chôn lấp lên đến khoảng 85%. Con số này cao hơn đáng kể so với mục tiêu giảm tỷ lệ chôn lấp xuống dưới 30% theo định hướng quản lý chất thải quốc gia.
Ông Tăng Thế Cường cho rằng việc điều chỉnh quy định theo hướng mở rộng quyền chủ động cho địa phương nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp các tỉnh, thành lựa chọn mô hình phân loại phù hợp hơn với điều kiện cụ thể, từ đó từng bước tăng tỷ lệ tái chế, hạn chế lượng rác phải chôn lấp và tạo động lực cho kinh tế tuần hoàn.
Theo kế hoạch, dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026.
Gia Chính
Cảm ơn bạn đọc đã theo dõi bài viết. Bạn có thể tiếp tục xem thêm các nội dung liên quan bên dưới để cập nhật thêm những chuyển động mới trong lĩnh vực môi trường và chính sách quản lý chất thải.
Ý kiến bạn đọc (0)