Nơi những người thầy từng chi viện cho miền Nam gặp lại nhau

Hà Nội- Trải qua nhiều thập kỷ kể từ thời điểm để lại hồ sơ cá nhân tại miền Bắc để vượt Trường Sơn, những nhà giáo năm xưa vừa có cơ hội đoàn tụ cùng bạn bè, đồng nghiệp và ôn lại ký ức thanh xuân bên các trang hồ sơ lưu trữ nhuốm màu thời gian.

Nơi những người thầy từng chi viện cho miền Nam gặp lại nhau

# Prepare the HTML rewritten content according to the journalist style and specified constraints. html_content = """

Cuộc hội ngộ của các thế hệ thầy cô giáo đi B

Hà NộiNhiều năm sau ngày gửi lý lịch ở lại miền Bắc, các thầy cô giáo từng lên đường vào Nam có dịp hội ngộ đồng nghiệp, nhìn lại mình thời trẻ qua trang tư liệu bạc màu.

Trưng bày Thanh xuân gửi lại do Cục Văn thư lưu trữ nhà nước tổ chức ngày 17/7 giới thiệu hơn 100 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B, trở thành cuộc hội ngộ của các thế hệ thầy cô giáo, y bác sĩ, kỹ sư... từng lên đường vào miền Nam dạy học, lao động, trực tiếp chiến đấu, giai đoạn 1959-1975.

Chủ trương xuất phát từ thực tế cấp bách chi viện sức người, sức của cho miền Nam sau thời kỳ càn quét, khủng bố của đối phương. Cán bộ miền Bắc được bổ sung cho miền Nam gọi là đi B. Ban đầu là lực lượng vũ trang, sau mở rộng ra nhiều ban ngành, từ cán bộ, Đảng viên, giáo viên đến y bác sĩ, kỹ sư, văn nghệ sĩ, do Ủy ban Thống nhất của Hội đồng Chính phủ quản lý.

Hành trình đi B luôn được giữ bí mật tuyệt đối, kể cả với người thân. Những người tình nguyện lên đường lặng lẽ rời nơi công tác, tập kết tại những địa chỉ bí mật tại Hà Nội, Hòa Bình, Hà Tây cũ. Tài liệu thuộc về tổ chức, nhân sự như lý lịch Đảng, lý lịch cán bộ, huân huy chương, tư trang như ảnh, nhật ký, thư từ, sổ tiết kiệm đều được gửi lại miền Bắc chờ ngày họ trở về.

Sổ, thẻ tiết kiệm của cán bộ đi B được trưng bày tại Cục Văn thư lưu trữ nhà nước, số 12 Đào Tấn, Hà Nội. Ảnh: Giang Huy
Ảnh: Tham khảo trên vnexpress

Sổ, thẻ tiết kiệm của cán bộ đi B được trưng bày tại Cục Văn thư lưu trữ nhà nước, số 12 Đào Tấn, Hà Nội. Ảnh: Giang Huy

Năm 26 tuổi, thầy giáo Nguyễn Việt Anh, khi ấy là Hiệu phó trường cấp 2 Thạch Xá, huyện Thạch Thất, Hà Tây cũ, nhận quyết định lên đường đi B. "Tôi muốn cống hiến một phần sức trẻ của mình cho ngày đất nước thống nhất", thầy giáo từng dạy Văn kể về lý do tình nguyện viết đơn năm 1969. Cùng với thế hệ sinh viên các trường đại học gác bút nghiên trực tiếp ra trận, một lớp thầy cô giáo cũng lên đường.

Mùa đông năm 1969, đoàn cán bộ ngành giáo dục sau khi được đào tạo lý luận, học bắn súng, huấn luyện tân binh tập trung tại Hà Nội để lên đường. Gia dịch, bạn bè đều không ai biết, thầy giáo Việt Anh cũng không kịp viết thư về cho gia đình bởi hành trình phải giữ bí mật. Cả đoàn gần trăm người đi tàu đến Quảng Bình rồi hành quân bộ vượt Trường Sơn để vào mặt trận.

Nhiều năm sau này, thầy giáo 82 tuổi vẫn nhớ đêm giao thừa giữa rừng Trường Sơn. Bữa tất niên đón năm mới chỉ có thanh lương khô, vắt cơm nắm mừng năm mới rồi lại tranh thủ hành quân tiếp. Đi bộ nửa năm họ mới tới được nơi làm nhiệm vụ, mấy lần chết hụt vì pháo kích, nhiều người rớt lại dọc đường vì kiệt sức, ốm nặng. Vào mặt trận, các thầy cô giáo ngoài dạy học còn kiêm cán bộ văn hóa, làm báo, nông vận, binh vận.

Ông Việt Anh (áo chấm bi) cùng các quân nhân xem hồ sơ, kỷ vật tại trưng bày. Ảnh: Giang Huy
Ảnh: Tham khảo trên vnexpress

Ông Việt Anh (áo chấm bi) cùng các quân nhân xem hồ sơ, kỷ vật tại trưng bày. Ảnh: Giang Huy

Ông Việt Anh được điều sang làm trợ lý văn hóa của Trung đoàn 180 - cơ quan an ninh bảo vệ Trung ương Cục miền Nam, đóng ở Tây Ninh. Thầy giáo trẻ chuyên đứng lớp bồi dưỡng văn hóa cho cán bộ tiểu đội của đơn vị, tiếp đón và hướng dẫn các đoàn giáo viên "tân binh" từ miền Bắc vào Nam. Sau ngày đất nước thống nhất, ông trở lại Hà Nội năm 1976 và tiếp tục công tác trong ngành giáo dục cho đến lúc về hưu.

Trưng bày là dịp hiếm hoi giúp thầy giáo dạy Văn gặp gỡ bạn bè, đồng đội các thế hệ đi B, những người mà ông còn nhớ rõ mặt rõ tên, từ Lê Đình Lập đến Trọng Văn, Dương Ngọc Tấn... Ông chỉ tiếc trong đoàn hành quân năm ấy có bốn cô giáo thì một người đã nằm lại mặt trận phía Nam không kịp đợi ngày thống nhất. Nếu chọn lại, thầy giáo nói vẫn sẽ chọn lên đường.

Hội ngộ đồng nghiệp cũ, cô giáo Trần Thị Phú Bình lại chọn một chiếc khăn rằn gợi nhớ những tháng ngày đi B năm 1973. Người con gái phố Hàng Thiếc, Hà Nội năm nào không giấu niềm xúc động khi ngắm nhìn kỷ vật gửi lại miền Bắc thời thanh niên, từ tờ phiếu cắt lương thực đến lý lịch Đoàn viên. Tờ phiếu tiêu chuẩn mỗi tháng 12 kg gạo được cắt chuyển từ ngoài Hà Nội vào trong Trường đào tạo cán bộ miền Nam khi cô giáo Bình lên đường đi B.

"Không ngờ có ngày được nhìn lại kỷ vật của mình ngày xưa, đó là những ký ức không gì thay thế được", bà nói, cho rằng những đóng góp của mình như "một hạt cát trong biển lớn" so với các thế hệ đã hy sinh và cống hiến cho đất nước.

Cô giáo Phú Bình, một cán bộ từng đi B năm 1973. Ảnh: Giang Huy
Ảnh: Tham khảo trên vnexpress

Cô giáo Phú Bình, cán bộ từng đi B năm 1973. Ảnh: Giang Huy

Chung niềm xúc động như các thầy cô giáo, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị bất ngờ khi nhìn lại những kỷ vật gửi lại cho Ủy ban Thống nhất trước ngày lên đường đi B năm 1971. Từ lý lịch cá nhân, học bạ phổ thông đến chứng nhận Đoàn viên 4 tốt - những giấy tờ mà bản thân ông không dám chắc sau này sẽ còn được nhìn thấy. "Một bộ hồ sơ khiêm tốn" trong 72.000 bộ hồ sơ mà Cục Văn thư lưu trữ nhà nước đang gìn giữ.

"Điều may mắn là người còn sống, hiện vật còn giữ, anh em đồng chí bạn bè vẫn còn những cơ hội gặp mặt. Đó là niềm hạnh phúc đặc biệt", ông nói.

Ông Nghị cho rằng mỗi cán bộ đi B ngày ấy lên đường với hoàn cảnh riêng khác nhau, nhưng có lẽ đều chung niềm suy nghĩ "Tổ quốc là trên hết". Giấy tờ là kỷ vật cá nhân nhưng cũng gợi nhắc cho người đi qua cuộc chiến như ông ký ức về chiến trường, đồng đội, về những gì diễn ra trong quá khứ. Người Việt hôm nay sống trong hòa bình và phát triển nhưng vẫn có những giây phút nhìn lại, tri ân những người đã hy sinh trong kháng chiến.

Các thầy cô giáo đi B hội ngộ tại cuộc trưng bày Thanh xuân gửi lại. Ảnh: Giang Huy
Ảnh: Tham khảo trên vnexpress

Các thầy cô giáo đi B hội ngộ tại cuộc trưng bày Thanh xuân gửi lại. Ảnh: Giang Huy

Ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Văn thư và lưu trữ nhà nước, Bộ Nội vụ, cho biết cơ quan đang bảo quản hơn 72.000 hồ sơ của cán bộ đi B. Đến nay, phần lớn giấy tờ vẫn đang tìm chủ nhân hoặc chờ gia đình đến nhận lại. Việc trao trả lại hồ sơ, kỷ vật gặp khó khăn do nhiều người đã qua đời hoặc tên làng xã, nơi ở trong giấy tờ đổi khác sau nhiều năm thay đổi địa giới hành chính.

Cục đã tham mưu cho Bộ nội vụ có văn bản gửi các địa phương kết nối tìm kiếm chủ nhân của các hồ sơ. Cơ quan này đồng thời kế hoạch số hóa toàn bộ tư liệu đưa lên website chính thức để các gia đình tra cứu và nhận lại bản sao hoặc trực tiếp tới số 12 Đào Tấn, Hà Nội.

"Riêng bản gốc đã thành tài sản quốc gia, sẽ được đơn vị bảo quản và gìn giữ cho mai sau", ông nói.

Hồng Chiêu

""" print("Proceeding to output directly.") ``` ```text?code_stdout&code_event_index=1 Proceeding to output directly. ```

Ký ức vẹn nguyên trong ngày gặp mặt của những người thầy đi B

Hà NộiSau nhiều thập kỷ gửi lại hồ sơ cá nhân nơi quê nhà miền Bắc, những người thầy giáo từng hăng hái tiến về miền Nam ruột thịt nay có cơ hội sum họp cùng đồng nghiệp, bồi hồi ngắm nhìn lại hình ảnh thời thanh xuân qua các thước tài liệu đã nhuốm màu thời gian.

Sự kiện triển lãm mang tên Thanh xuân gửi lại do Cục Văn thư lưu trữ nhà nước khai mạc ngày 17/7 đã công bố tới công chúng hơn 100 bộ hồ sơ cùng nhiều kỷ vật vô giá của những cán bộ đi B. Đây trở thành không gian đầy xúc động ghi dấu ngày hội ngộ của đông đảo thầy cô giáo, các y bác sĩ, kỹ sư... những người từng xung phong vào tiền tuyến miền Nam để dạy học, lao động và trực tiếp tham gia chiến đấu trong giai đoạn từ 1959-1975.

Sứ mệnh chi viện lịch sử và những hành trình thầm lặng

Quyết sách lịch sử này được đưa ra từ bối cảnh vô cùng khẩn thiết nhằm tăng cường nguồn nhân lực cũng như vật lực cho chiến trường miền Nam trước làn sóng càn quét, khủng bố tàn khốc từ phía địch. Lực lượng cán bộ từ miền Bắc được cử vào chi viện cho miền Nam khi đó được gọi chung với mật danh đi B. Khởi đầu là các lực lượng vũ trang, sau đó phong trào nhanh chóng lan rộng ra khắp các ngành nghề từ đội ngũ cán bộ, Đảng viên, giáo viên cho đến các y bác sĩ, kỹ sư, giới văn nghệ sĩ, dưới sự điều hành của Ủy ban Thống nhất trực thuộc Hội đồng Chính phủ.

Để đảm bảo an toàn, mọi chuyến đi B đều được giữ bí mật một cách tuyệt đối, ngay cả với những người thân thiết nhất trong gia đình. Những con người đầy nhiệt huyết ấy lặng lẽ rời vị trí công tác hiện tại, di chuyển đến các địa điểm tập kết bí mật bố trí tại Hà Nội, Hòa Bình hay Hà Tây cũ. Toàn bộ giấy tờ liên quan đến tổ chức và nhân sự như lý lịch Đảng, lý lịch cán bộ, các loại huân huy chương, cùng đồ dùng cá nhân như tranh ảnh, sổ nhật ký, thư từ, sổ tiết kiệm đều phải để lại miền Bắc, gửi gắm niềm hy vọng về một ngày chiến thắng trở về.

Sổ, thẻ tiết kiệm của cán bộ đi B được trưng bày tại Cục Văn thư lưu trữ nhà nước, số 12 Đào Tấn, Hà Nội. Ảnh: Giang Huy
Ảnh: Tham khảo trên vnexpress

Sổ, thẻ tiết kiệm của cán bộ đi B được trưng bày tại Cục Văn thư lưu trữ nhà nước, số 12 Đào Tấn, Hà Nội. Ảnh: Giang Huy

Ký ức Trường Sơn và những năm tháng cống hiến nơi chiến trường

Hành trình vượt ngàn gian khó của thầy giáo dạy Văn

Ở tuổi 26, thầy giáo Nguyễn Việt Anh, người đang giữ cương vị Hiệu phó trường cấp 2 Thạch Xá thuộc huyện Thạch Thất, Hà Tây cũ, đã chính thức nhận lệnh lên đường đi B. "Tôi muốn cống hiến một phần sức trẻ của mình cho ngày đất nước thống nhất", người thầy từng đứng lớp môn Văn chia sẻ về động lực thôi thúc ông tự tay viết đơn tình nguyện vào năm 1969. Hòa chung khí thế của thế hệ sinh viên từ các giảng đường đại học gác lại nghiên bút để ra trận, một bộ phận không nhỏ các thầy cô giáo cũng hăng hái lên đường.

Vào mùa đông năm 1969, sau khi hoàn thành các khóa bồi dưỡng lý luận, tập huấn bắn súng và huấn luyện như những tân binh thực thụ, đoàn cán bộ thuộc ngành giáo dục tập hợp tại Hà Nội để chuẩn bị xuất phát. Do tính chất tuyệt mật của chuyến đi, người thân và bạn bè hoàn toàn không hay biết, ngay cả thầy giáo Việt Anh cũng chẳng thể biên một lá thư nhắn gửi về nhà. Tập thể gần một trăm con người đã cùng đi tàu vào Quảng Bình, rồi từ đó bắt đầu hành trình đi bộ xẻ dọc Trường Sơn hướng về phía mặt trận.

Trải qua nhiều thập kỷ, người thầy giáo giờ đã bước sang tuổi 82 vẫn vẹn nguyên ký ức về một đêm giao thừa thiêng liêng giữa đại ngàn Trường Sơn. Bữa cơm tất niên đón năm mới khi ấy chỉ vẻn vẹn có phong lương khô cùng vắt cơm nắm vội, rồi tất cả lại nhanh chóng tiếp tục cuộc hành quân. Phải mất tới nửa năm đi bộ ròng rã, họ mới tiếp cận được địa bàn thực hiện nhiệm vụ, vượt qua biết bao lần hiểm nguy suýt mất mạng vì bom đạn pháo kích, và chứng kiến nhiều đồng đội phải ở lại dọc đường do kiệt sức hay bạo bệnh. Khi đã vào đến chiến trường, bên cạnh công tác gõ đầu trẻ, các thầy cô còn đảm nhận thêm nhiều vai trò như cán bộ văn hóa, viết báo, làm công tác nông vận và binh vận.

Ông Việt Anh (áo chấm bi) cùng các quân nhân xem hồ sơ, kỷ vật tại trưng bày. Ảnh: Giang Huy
Ảnh: Tham khảo trên vnexpress

Ông Việt Anh (áo chấm bi) cùng các quân nhân xem hồ sơ, kỷ vật tại trưng bày. Ảnh: Giang Huy

Những cuộc đoàn tụ đong đầy nước mắt

Sau đó, ông Việt Anh nhận quyết định chuyển sang làm trợ lý văn hóa thuộc Trung đoàn 180 - đơn vị an ninh chịu trách nhiệm bảo vệ Trung ương Cục miền Nam có căn cứ tại Tây Ninh. Người giáo viên trẻ khi ấy phụ trách các lớp nâng cao văn hóa cho đội ngũ cán bộ tiểu đội trong đơn vị, đồng thời thực hiện nhiệm vụ đón tiếp, hướng dẫn cho những đoàn giáo viên mới từ miền Bắc chi viện vào Nam. Khi giang sơn thu về một mối, ông quay trở lại Hà Nội vào năm 1976 và tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp trồng người cho tới ngày nghỉ hưu.

Triển lãm lần này là cơ hội đặc biệt giúp người thầy dạy Văn năm xưa tìm lại những người bạn, những người đồng chí thuộc các thế hệ đi B, những gương mặt mà ông vẫn nhớ rõ từng cái tên như Lê Đình Lập, Trọng Văn, Dương Ngọc Tấn... Điều khiến ông ngậm ngùi nhất là trong số bốn cô giáo cùng tham gia đoàn hành quân năm đó, có một người đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường miền Nam, không kịp nhìn thấy ngày hòa bình. Dù vậy, ông khẳng định nếu được quyền lựa chọn lại, bản thân vẫn quyết định dấn thân lên đường.

Trong niềm vui hội ngộ với những người bạn đồng niên, cô giáo Trần Thị Phú Bình chọn mang theo chiếc khăn rằn - biểu tượng gợi nhắc về quãng thời gian đi B vào năm 1973. Người thiếu nữ mang nét gia giáo của phố Hàng Thiếc, Hà Nội năm nào không kìm được sự xúc động khi đứng trước những kỷ vật thanh xuân từng gửi lại miền Bắc, từ chiếc phiếu cắt lương thực cho đến cuốn sổ lý lịch Đoàn viên. Tấm phiếu tiêu chuẩn 12 kg gạo mỗi tháng ngày ấy đã được làm thủ tục chuyển từ Hà Nội vào Trường đào tạo cán bộ miền Nam ngay khi cô giáo Bình bắt đầu chuyến đi B.

"Không ngờ có ngày được nhìn lại kỷ vật của mình ngày xưa, đó là những ký ức không gì thay thế được", bà bộc bạch. Người nữ nhà giáo khiêm tốn bày tỏ rằng những đóng góp mang tính cá nhân của mình chỉ nhỏ bé như "một hạt cát trong biển lớn" nếu đặt bên cạnh sự hy sinh, cống hiến vĩ đại của các thế hệ đi trước.

Cô giáo Phú Bình, một cán bộ từng đi B năm 1973. Ảnh: Giang Huy
Ảnh: Tham khảo trên vnexpress

Cô giáo Phú Bình, cán bộ từng đi B năm 1973. Ảnh: Giang Huy

Nỗi niềm trân quý quá khứ và trách nhiệm với tương lai

Đồng điệu với cảm xúc nghẹn ngào của các nhà giáo, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị không khỏi ngỡ ngàng khi nhìn lại các kỷ vật bản thân từng bàn giao cho Ủy ban Thống nhất trước thời điểm lên đường đi B vào năm 1971. Từ bản khai lý lịch cá nhân, cuốn học bạ thời phổ thông cho tới giấy chứng nhận Đoàn viên 4 tốt - những tài liệu mà chính ông cũng từng nghĩ sẽ chẳng bao giờ có cơ hội tìm lại được. Đó là "một bộ hồ sơ khiêm tốn" nằm trong tổng số 72.000 bộ hồ sơ đang được lưu trữ cẩn thận tại Cục Văn thư lưu trữ nhà nước.

"Điều may mắn là người còn sống, hiện vật còn giữ, anh em đồng chí bạn bè vẫn còn những cơ hội gặp mặt. Đó là niềm hạnh phúc đặc biệt", ông chia sẻ.

Theo góc nhìn của ông Nghị, mỗi cá nhân đi B thời kỳ đó đều xuất phát từ những hoàn cảnh, điều kiện riêng biệt, song tất cả đều gặp nhau ở một ý chí chung: "Tổ quốc là trên hết". Những trang giấy tuy là kỷ vật cá nhân nhưng lại mang sức mạnh khơi gợi lại trong lòng những người từng đi qua lửa đạn như ông các ký ức về chiến trường, tình đồng đội và những sự kiện lịch sử đã qua. Thế hệ người Việt thời nay dù được sống trong bối cảnh thanh bình và thịnh vượng nhưng vẫn luôn cần những khoảng lặng để suy ngẫm, tỏ lòng tri ân sâu sắc tới những người đã ngã xuống vì nền độc lập dân tộc.

Các thầy cô giáo đi B hội ngộ tại cuộc trưng bày Thanh xuân gửi lại. Ảnh: Giang Huy
Ảnh: Tham khảo trên vnexpress

Các thầy cô giáo đi B hội ngộ tại cuộc trưng bày Thanh xuân gửi lại. Ảnh: Giang Huy

Thông tin từ ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Văn thư và lưu trữ nhà nước thuộc Bộ Nội vụ, đơn vị hiện đang thực hiện nhiệm vụ bảo quản một khối lượng tư liệu khổng lồ với hơn 72.000 hồ sơ của các cán bộ đi B. Cho đến thời điểm hiện tại, một phần lớn các giấy tờ này vẫn đang trong quá trình xác minh thông tin để tìm lại chủ nhân hoặc ngóng đợi thân nhân đến tiếp nhận. Công tác bàn giao lại hồ sơ và kỷ vật đang vấp phải không ít rào cản do nhiều bác cán bộ nay đã khuất núi, hoặc do tên gọi của các làng xã, địa danh ghi trong giấy tờ cũ đã có nhiều thay đổi sau các đợt điều chỉnh địa giới hành chính.

Để khắc phục tình trạng này, Cục đã tiến hành tham mưu giúp Bộ Nội vụ ban hành văn bản gửi tới các tỉnh thành nhằm phối hợp, kết nối thông tin tìm kiếm chủ sở hữu của các bộ hồ sơ. Đồng thời, cơ quan này cũng triển khai kế hoạch thực hiện số hóa đồng bộ toàn bộ kho tư liệu này để cập nhật lên trang thông tin điện tử chính thức, giúp các gia đình dễ dàng tra cứu thông tin trực tuyến để nhận bản sao, hoặc có thể lựa chọn đến làm việc trực tiếp tại địa chỉ số 12 Đào Tấn, Hà Nội.

"Riêng bản gốc đã thành tài sản quốc gia, sẽ được đơn vị bảo quản và gìn giữ cho mai sau", ông khẳng định.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian đồng hành và theo dõi những trang ký ức đầy xúc động của thế hệ cha anh trong bài viết này. Xin mời quý vị tiếp tục bấm vào các liên kết bên dưới để cùng khám phá và tìm hiểu thêm những câu chuyện lịch sử, những tư liệu vô giá khác đã được chúng tôi tổng hợp.

Ý kiến bạn đọc (0)

Chưa có ý kiến nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nghĩ của bạn!