Nhiên liệu trượt dốc dưới mốc 20.000 đồng, vì sao giá tô phở vẫn bất động?

Mặc dù giá xăng dầu đã trải qua nhiều đợt điều chỉnh đi xuống, thế nhưng mặt bằng giá cả thực phẩm cùng hàng loạt loại hình dịch vụ vẫn cố thủ ở mức cao, tạo nên gánh nặng chi tiêu đè nặng lên vai người dân.

Nhiên liệu về dưới 20.000 đồng/lít, nghịch lý chi phí ăn uống vẫn đắt đỏ

"Việc lo cho cả nhà một bữa ăn sáng tươm tất ở thời điểm này thực sự là một bài toán kinh tế đau đầu", ông Cương (sinh sống tại phường Thanh Xuân, Hà Nội) bày tỏ sự ngán ngẩm.

Để có một bữa sáng với mỗi bát phở có giá trên 60.000 đồng kèm theo nước uống cafe, một gia đình gồm 4 thành viên phải tiêu tốn gần 300.000 đồng. Đối với ông Cương, khoản tiền tưởng chừng như không đáng kể này giờ đây lại là điều phải đắn đo mỗi dịp cuối tuần.

Nỗi băn khoăn lớn nhất của ông không chỉ dừng lại ở việc chi phí ăn uống leo thang, mà là xu hướng giữ giá một cách vô lý. Các quán bún, phở vốn dĩ đã tăng giá với lý do chi phí xăng dầu tăng cao từ nhiều tháng trước, đến nay vẫn giữ nguyên mức cũ dù giá nhiên liệu đã hạ nhiệt rất sâu.

"Giá một lít xăng hiện đã lùi sâu dưới ngưỡng 20.000 đồng, thế nhưng tại sao một bát phở vẫn không chịu giảm?", ông đặt câu hỏi đầy trăn trở. "Một tô phở từ mức 45.000 đồng trước đây giờ vẫn neo ở mức 55.000-65.000 đồng. Khi mà nhiên liệu đã quay lại mốc chi phí của giai đoạn đầu năm, thì bao giờ giá cả sinh hoạt hằng ngày mới được điều chỉnh giảm?"

Tô phở kèm sườn hấp dẫn (Ảnh: Mộc Khải).

Trải qua nhiều biến động và các chu kỳ điều chỉnh, mặt hàng xăng E10 RON 95 hiện ghi nhận mức giảm lên tới 11.420 đồng/lít so với thời điểm đạt đỉnh 31.420 đồng/lít vào cuối tháng 3; dòng xăng E5 RON 92 cũng ghi nhận mức hạ 10.920 đồng/lít; đặc biệt giá dầu diesel đã giảm mạnh tới 23.310 đồng/lít từ ngưỡng đỉnh 44.780 đồng/lít.

Tuy vậy, đi ngược lại hoàn toàn với xu hướng đi xuống của thị trường năng lượng, giá thành của rất nhiều dịch vụ và sản phẩm tiêu dùng vẫn dậm chân tại chỗ. Theo ghi nhận thực tế từ các quán ăn và hộ kinh doanh, giá bán các mặt hàng ăn uống vẫn giữ nguyên dù cho chi phí nhiên liệu đầu vào đã giảm đi rất nhiều.

Bà Trịnh Thị Thủy (ngụ tại phường Bình Thạnh, TPHCM) chia sẻ rằng thực trạng "tăng nhanh giảm chậm, thậm chí không giảm" đang dần trở thành một tiền lệ khó bỏ. Bà cho biết, mỗi khi tăng giá, người bán luôn đưa ra lý do về việc chi phí thuê mặt bằng, giá nguyên liệu hay tiền nhân công tăng cao.

Những lý lẽ này dù có phần thuyết phục nhưng người tiêu dùng thông thường rất khó để xác định mức độ biến động thực tế của từng loại chi phí đó. "Sau mỗi đợt biến động như thế, một mặt bằng giá mới lại được xác lập ở mức cao hơn. Người chịu thiệt thòi và áp lực chi tiêu nặng nề nhất suy cho cùng vẫn là khách hàng", bà Thủy bày tỏ quan điểm.

Từ dịch vụ gửi xe đến cắt tóc đều tăng giá "ăn theo" xăng dầu

Nỗi lo cơm áo gạo tiền không chỉ xuất hiện ở mỗi bữa ăn sáng, mà nhiều khoản chi tiêu sinh hoạt khác cũng đang khiến người dân mệt mỏi vì điệp khúc tăng giá không chịu lùi.

Sau mỗi buổi đi chợ, chị Huỳnh Thị Mỹ Nghiêm (trú tại phường An Phú, TPHCM) lại buồn lòng khi hóa đơn mua sắm thực phẩm thiết yếu ngày một tăng, buộc chị phải cắt giảm chi tiêu cho gia đình. Khó hiểu hơn là cả những loại hình dịch vụ không mấy liên quan như hớt tóc, trị liệu y học hay phí trông giữ phương tiện cũng đồng loạt tăng theo.

Chị Nghiêm dẫn chứng, ban quản lý chung cư nơi chị ở vừa phát đi thông báo điều chỉnh tăng phí gửi xe ô tô hằng tháng từ mức 700.000 đồng/tháng lên thành 1 triệu đồng/tháng, đồng thời phí gửi xe máy cũng tăng từ 30.000 đồng/tháng lên mức 40.000 đồng/tháng.

Bên cạnh đó, dịch vụ trị liệu bấm huyệt, chăm sóc sức khỏe định kỳ mà chị hay ghé cũng đã áp dụng biểu giá mới là 150.000 đồng/20 phút kể từ thời điểm 1/7 vừa qua.

“Bản chất các loại hình dịch vụ này chẳng mấy liên quan đến biến động của giá xăng dầu, thế nhưng họ vẫn tăng giá, làm cho người tiêu dùng như chúng tôi phải tính toán vô cùng chật vật để tránh rơi vào cảnh thâm hụt ngân sách”, chị Nghiêm bộc bạch.

Khu vực bán rau củ quả tại một chợ truyền thống (Ảnh: TT).

Chị Mỹ Nhi - người vận hành một tiệm cơm bình dân trên tuyến đường Tỉnh lộ 43 (thuộc phường Tam Bình, TPHCM) cho biết, kể từ tháng 3 năm nay, trước sức ép từ việc giá cả nguyên vật liệu leo thang, chị đã buộc phải tăng thêm 5.000 đồng cho mỗi suất ăn nhằm bù đắp chi phí vận hành.

Thời gian qua, dù nhiều khách hàng thắc mắc về việc liệu có giảm giá bán khi giá xăng dầu đã hạ nhiệt hay không, chị Nhi chỉ biết phản hồi bằng nụ cười trừ. Theo góc nhìn của chị, việc hạ giá ở thời điểm này là chưa khả thi. “Mặc dù giá xăng dầu có giảm, song toàn bộ các chi phí cấu thành khác vẫn giữ nguyên, do đó tôi chưa thể thực hiện việc giảm giá bán lúc này”, chị lý giải.

Nhiều chủ hộ kinh doanh đồng quan điểm khi cho rằng cơ cấu giá thành sản phẩm ngoài xăng dầu ra còn bị chi phối bởi hàng loạt yếu tố khác như giá thuê nhà, lương nhân viên, nguyên liệu đầu vào, hóa đơn điện, nước... Chính vì thế, việc thay đổi giá bán cần được tính toán dựa trên tổng thể bức tranh chi phí thay vì chỉ nhìn vào biến động của thị trường xăng dầu.

Chị Trần Hương Thảo, chủ một cửa hàng bán phở tại Hà Tĩnh, chia sẻ trung bình mỗi ngày tiệm của chị phục vụ hơn 100 lượt khách với mức giá dao động từ 35.000-50.000 đồng/bát. Theo chị, dù xăng dầu đã ghi nhận mức giảm sâu trong giai đoạn qua, nhưng chi phí cấu thành nên một tô phở còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác.

"Áp lực chi phí lớn nhất nằm ở phần nguyên liệu cốt lõi như thịt bò, xương ninh nước lèo, bánh phở, rau thơm, hành lá cùng các loại gia vị... Chưa kể đến tiền điện sinh hoạt, nước, gas, chi phí thuê mặt bằng kinh doanh, tiền lương trả cho nhân viên, hộp xốp bao bì và nhiều khoản phát sinh khác ngoài danh mục. Việc xăng dầu giảm giá chỉ đóng góp một phần rất nhỏ trong cơ cấu tổng chi phí", chị Thảo phân tích.

Chị cho biết thêm, giá cước giao nhận hàng cùng với giá mua các loại nguyên liệu cơ bản hiện vẫn đứng ở mức rất cao, trong khi các khoản chi tiêu cố định thì không hề suy chuyển. Do đó, quán ăn của chị vẫn phải duy trì mức giá 35.000-50.000 đồng/bát để đảm bảo nguồn thu bù đắp chi phí và duy trì lợi nhuận tối thiểu, chưa thể thực hiện giảm giá bán theo đà giảm của xăng dầu.

Đơn vị sản xuất đề xuất giảm giá, phía cung ứng vẫn im hơi lặng tiếng

Đứng ở góc độ một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cung ứng trứng gia cầm, ông Trương Chí Thiện - vị trí Tổng giám đốc Công ty cổ phần Vĩnh Thành Đạt (V.Food) - nhận định rằng, tâm lý chung của người tiêu dùng là kỳ vọng giá thực phẩm sẽ giảm nhanh tương ứng với đà giảm của xăng dầu. Thế nhưng trên thực tế, chi phí nhiên liệu chỉ chiếm một tỷ trọng rất nhỏ trong việc cấu thành nên giá của một quả trứng.

Cụ thể hơn, xăng dầu chủ yếu chỉ chi phối đến khâu vận chuyển hàng hóa, trong khi đó hoạt động chăn nuôi và sản xuất lại chịu tác động trực tiếp từ giá điện, thức ăn gia súc, bao bì đóng gói, nhân công cùng rất nhiều chi phí gián tiếp khác.

Điều làm doanh nghiệp này đau đầu là giá của các loại vật tư đầu vào như hộp nhựa, bao bì đóng gói hay tem nhãn đã tăng rất nhanh theo đà tăng của xăng dầu trước đây, nhưng lại hoàn toàn không chịu giảm đi khi nhiên liệu xuống giá.

“Một điều khá vô lý là ngay đến cả sợi dây nilon dùng để buộc hàng hóa cũng tăng giá đột biến trong thời gian qua, buộc doanh nghiệp phải tăng ngân sách cho khoản này. Nhiều loại nguyên liệu phụ trợ cùng đồng loạt tăng giá đã khiến giá thành sản phẩm bị đội lên rất cao”, ông Thiện chia sẻ.

Đại diện doanh nghiệp cũng cho biết thêm, tính đến nay mới chỉ có mặt hàng thức ăn chăn nuôi ghi nhận mức giảm nhẹ khoảng 200 đồng/kg trong ít ngày qua, nhưng con số này vẫn cao hơn nhiều so với thời điểm sau Tết Nguyên đán. Trong khi đó, hầu hết các đơn vị cung cấp vật tư khác vẫn chưa hề có động thái nào về việc điều chỉnh giảm giá bán cho doanh nghiệp sản xuất.

Khách hàng đang thực hiện mua xăng tại trạm (Ảnh: Mạnh Quân).

Bên cạnh giá nguyên liệu, chi phí vận hành từ tiền điện và lương nhân sự cũng là bài toán nan giải đối với doanh nghiệp. Nhằm tiết kiệm chi phí năng lượng, Vĩnh Thành Đạt đã phải tái cấu trúc lại toàn bộ thời gian làm việc của các ca sản xuất, yêu cầu người lao động vào ca sớm hơn, giảm bớt thời gian nghỉ giữa giờ và kết thúc ca làm việc trước khi khung giờ cao điểm bắt đầu, thay vì duy trì tăng ca đến 19-20h như trước đây.

Dẫu vậy, theo phân tích của ông Thiện, khoản chi khó kiểm soát và cân đối nhất lúc này chính là quỹ lương. Khác với biến động có tăng có giảm của xăng dầu hay nguyên liệu, tiền lương chi trả cho người lao động hầu như chỉ có chiều hướng tăng dần theo thời gian.

Theo đại diện doanh nghiệp, sự khan hiếm nguồn nhân lực trên thị trường đang ở mức báo động. Người lao động hiện nay có rất nhiều cơ hội nghề nghiệp ngay tại quê nhà hoặc lựa chọn đi xuất khẩu lao động để có mức thu nhập tốt hơn, điều này đặt các doanh nghiệp trong nước vào thế phải cạnh tranh gay gắt về phúc lợi để giữ chân nhân sự. Hệ quả là chi phí nhân công tăng cao, trực tiếp đẩy giá thành sản phẩm lên một nấc thang mới.

“Chúng tôi đã có những trao đổi, đề xuất với các nhà cung cấp về việc xem xét giảm giá các loại nguyên vật liệu phục vụ quá trình sản xuất, thế nhưng cho đến nay vẫn chưa nhận được bất kỳ phản hồi tích cực nào từ phía họ, mọi việc vẫn phải tiếp tục chờ đợi”, ông Thiện bày tỏ.

Đâu là nguyên nhân khiến giá cả tiêu dùng chậm phản ứng với đà giảm của xăng?

Phân tích sâu hơn về thực trạng này, TS Huỳnh Thanh Điền - thành viên ban giảng huấn tại Trường Đại học Nguyễn Tất Thành - nhận định rằng, cơ chế hình thành giá của một sản phẩm chịu sự chi phối của rất nhiều biến số chứ không đơn thuần chỉ phụ thuộc vào giá xăng dầu.

Ông làm rõ thêm, với nhóm các mặt hàng thiết yếu phục vụ đời sống như lương thực, thực phẩm, mức độ co giãn của cầu theo giá là rất thấp. Điều này đồng nghĩa với việc dù giá cả có tăng cao, người dân vẫn buộc phải chi tiền mua sắm để duy trì cuộc sống sinh hoạt hằng ngày. Nhóm này bao gồm các sản phẩm như gạo, thịt, rau củ, xăng dầu cùng các nhu yếu phẩm thường nhật khác.

Do đó, khi có bất kỳ yếu tố thuận lợi nào tạo cớ để tăng giá, người bán sẽ nhanh chóng điều chỉnh tăng lên, nhưng khi yếu tố đó qua đi, giá bán lại rất khó để quay về mặt bằng cũ.

"Trong nhiều tình huống thực tế, việc xăng dầu tăng giá chỉ đóng vai trò như một cái cớ để các hộ kinh doanh thiết lập mức giá mới, cho dù chi phí nhiên liệu thực chất không ảnh hưởng quá nhiều đến hoạt động của họ. Một khi khách hàng đã dần quen và chấp nhận chi trả ở mức giá mới, việc kéo giá xuống là điều cực kỳ khó xảy ra", ông Điền nhận định.

Có cùng góc nhìn, ông Đỗ Duy Thanh, người đảm nhận vai trò Giám đốc tại Công ty Tư vấn FnB Director kiêm nhà sáng lập của Horeca Business School, chỉ ra rằng trong cơ cấu chi phí của ngành dịch vụ ẩm thực và đồ uống, chi phí vận chuyển hàng hóa thực tế chiếm tỷ trọng rất nhỏ.

Theo phân tích của ông, giá của một món ăn khi đến tay khách hàng bị chi phối bởi rất nhiều yếu tố: từ giá nguyên liệu thô, chi phí thuê mặt bằng, hóa đơn điện, nước, gas, chi phí bao bì, chiết khấu cho các ứng dụng giao đồ ăn, ngân sách marketing, lương nhân viên cho đến các chi phí tuân thủ pháp lý khác.

“Đà tăng của giá xăng thường chỉ đóng vai trò là giọt nước tràn ly, kích hoạt quyết định tăng giá vốn đã bị dồn nén từ lâu của các hàng quán. Khi thị trường đã dần thích nghi với biểu giá mới, việc chủ động giảm giá đồng nghĩa với việc các cơ sở kinh doanh phải chấp nhận cắt giảm biên độ lợi nhuận của chính mình”, ông Thanh phân tích chi tiết.

Quầy bán các loại thịt heo tại chợ truyền thống (Ảnh: TT).

Đứng dưới góc độ của cơ quan quản lý nhà nước, trao đổi với phóng viên, bà Nguyễn Thúy Hiền, giữ chức vụ Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (trực thuộc Bộ Công Thương) làm rõ, căn cứ theo các điều khoản quy định tại Luật Giá, nhiệm vụ quản lý giá đối với các nhóm hàng hóa và dịch vụ được phân định cụ thể cho từng bộ, ngành theo đúng thẩm quyền và chức năng được giao.

"Về phía Bộ Công Thương, quyền hạn quản lý giá chỉ giới hạn và tập trung vào một số mặt hàng chiến lược như xăng dầu, nguồn điện, khí hóa lỏng, than đá và sắt thép...", bà Hiền nêu rõ.

Theo lý giải của bà Hiền, thời gian qua dư luận có nhiều ý kiến băn khoăn về việc tại sao giá xăng dầu đã giảm sâu mà giá của nhiều sản phẩm, dịch vụ tiêu dùng khác vẫn chưa có sự điều chỉnh tương xứng. Tuy nhiên, Bộ Công Thương chỉ chịu trách nhiệm giám sát và quản lý các mặt hàng cụ thể nằm trong danh mục được Luật Giá quy định, còn nhiều mặt hàng tiêu dùng khác lại thuộc thẩm quyền quản lý của các bộ, ngành chuyên môn khác.

Đề cập riêng về mặt hàng xăng dầu, bà Hiền cho biết những diễn biến xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông đã đẩy giá năng lượng toàn cầu lên những mức cao kỷ lục, gián tiếp tác động mạnh mẽ đến diễn biến giá xăng dầu trong nước.

Ở thời điểm hiện tại, giá xăng trong nước đã được điều chỉnh lùi sâu hơn so với mốc ghi nhận vào ngày 26/2 - thời điểm trước khi các xung đột tại Trung Đông bùng nổ. Giá dầu cũng đã quay đầu giảm về mức xấp xỉ so với ngày 26/2, dù cho mặt bằng giá xăng dầu hiện nay vẫn đang nhận được sự hỗ trợ từ các chính sách ưu đãi về thuế.

"Trước tình hình giá xăng dầu đã hạ nhiệt rõ rệt nhưng nhiều dịch vụ, hàng hóa tiêu dùng vẫn chưa có sự điều chỉnh giảm tương ứng, tại cuộc họp của Ban Chỉ đạo điều hành giá, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã đưa ra chỉ đạo yêu cầu các bộ, ngành phụ trách từng lĩnh vực cụ thể phải tăng cường công tác rà soát, thanh tra và làm rõ nguyên nhân của tình trạng này", bà Hiền cung cấp thông tin.

Triển khai ý kiến chỉ đạo từ lãnh đạo Chính phủ, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết Bộ Công Thương đã nhanh chóng ban hành văn bản yêu cầu các lực lượng chức năng tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện nghiêm túc các quy định về giá đối với nhóm mặt hàng thuộc thẩm quyền quản lý.

Tính riêng trong giai đoạn 6 tháng đầu năm, lực lượng quản lý thị trường đã tiến hành tổng cộng 1.202 đợt thanh tra, kiểm tra thực tế việc chấp hành niêm yết giá công khai và bán đúng giá niêm yết, tập trung chủ yếu vào hệ thống kinh doanh xăng dầu; qua đó đã đưa ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền vượt mức 1,3 tỷ đồng.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết phân tích chuyên sâu này. Hy vọng những thông tin trên đã mang lại góc nhìn đa chiều về thị trường tiêu dùng hiện nay. Mời quý vị tiếp tục đón đọc các bài viết phân tích tài chính và kinh tế liên quan ở ngay phía dưới.