Nhiều góc nhìn về rào cản văn hóa trong hôn nhân Nam - Bắc

Những va chạm đời thường từ khác biệt ngôn ngữ và nếp sống

Sự khác biệt về tiếng nói, thói quen ăn uống và phong cách sinh hoạt hàng ngày vẫn thường khiến không ít cặp đôi từ các vùng miền khác nhau gặp phải những hiểu lầm ngoài ý muốn ở giai đoạn đầu về chung một nhà.

Trải qua bữa ăn ra mắt gia đình người yêu tại Hà Nội vào năm 2023, cô gái 26 tuổi Tiểu Quyên đến từ Đà Lạt, Lâm Đồng không khỏi ngỡ ngàng khi mẹ bạn trai liên tục giục "ăn vã đi con". Dù cảm nhận được sự ấm áp từ mọi người và biết bản thân không làm gì sai, cử nhân ngành Ngôn ngữ học vẫn chưa thể hiểu ngay ý nghĩa cụm từ này, thậm chí có khoảnh khắc liên tưởng đến việc bị trừng phạt. Tới lúc về không gian riêng, bạn trai mới giải thích rằng "ăn vã" là thói quen gắp thức ăn ăn trực tiếp mà không dùng kèm cơm. "Đến khi nghe lời giải thích rồi thuật lại cho cả nhà, ai nấy đều bật cười vui vẻ", Quyên nhớ lại trải nghiệm khó quên.

Trải nghiệm này trở thành bất ngờ đầu tiên đối với cô gái phương Nam khi bước chân làm dâu ở thủ đô. Đến ngày tiếp theo, lúc được người yêu rủ thưởng thức nem, Quyên hào hứng nhận lời vì cứ ngỡ là nem nướng đặc sản quê mình hay nem chua. Dẫu vậy, khi cập bến quán ăn, cô mới nhận ra đó là nem rán – món ăn mà người miền Nam hay gọi là chả giò và vốn không hợp khẩu vị của cô.

Chẳng những chuyện ăn uống hay từ ngữ gây bối rối, âm điệu cùng mức độ to nhỏ khi nói chuyện cũng nhiều lần khiến cô gái gốc Đà Lạt phải băn khoăn. Những ngày đầu mới cưới, không ít lần cô nảy sinh cảm giác tủi thân vì cho rằng ông xã vô cớ to tiếng. Anh Tuấn Anh, 28 tuổi, người chồng trong câu chuyện, chia sẻ rằng bản thân chỉ giao tiếp ở mức bình thường. Qua một thời gian đồng hành, Quyên mới nhận ra bạn đời không hề cáu gắt, mà điều đó chỉ xuất phát từ chất giọng vang to, rõ ràng kèm cách nhấn nhá ngữ điệu đặc trưng của dân miền Bắc.

Hình ảnh cặp đôi Tiểu Quyên cùng Tuấn Anh cùng dùng bữa tối ở một nhà hàng tại Đà Lạt trong dịp đón sinh nhật Quyên, hồi tháng 7/2026. Ảnh: Lương Tiểu Quyên

Dấu ấn văn hóa vùng miền theo khảo sát thực tế

Dù sinh sống cùng trên một dải đất Việt Nam, mỗi địa phương lại mang những đặc điểm riêng biệt về tiếng nói, cách ăn uống và nếp sinh hoạt. Những điểm lệch tông ấy tạo nên nhiều tình huống hài hước nhưng cũng đặt ra bài toán thích nghi cho các cặp vợ chồng Nam - Bắc.

Công trình nghiên cứu "Giá trị gia đình có sự biến thiên theo các vùng kinh tế xã hội'' thực hiện năm 2021 bởi Bộ Văn hóa, thể thao du lịch đã phác họa rõ nét sự đa dạng trong tư duy gia đình ở mỗi địa bàn.

Cụ thể, các gia đình tại Đồng bằng sông Hồng mang dấu ấn đậm nét từ Nho giáo, đặc biệt coi trọng nếp nhà, sự liên kết giữa các dòng họ, vai trò của con cái đối với việc duy trì hôn nhân cùng việc bảo tồn nhiều nghi lễ truyền thống.

Trong khi đó, ở khu vực Tây Nguyên, các cộng đồng ưu tiên việc kết hôn cùng người trong vùng hoặc cùng dân tộc, đồng thời nâng cao giá trị của con cái và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Trái lại, vùng Đông Nam Bộ tỏ ra cởi mở nhất trước các góc nhìn gia đình hiện đại, thể hiện sự ủng hộ bình đẳng giới, khuyến khích sự sẻ chia giữa vợ chồng và dễ dàng đón nhận các mô hình gia đình đa dạng hơn so với các nơi khác.

Hành trình hòa hợp và vượt qua rào cản từ lễ nghi

Trưởng thành ở Tây Nguyên, gia đình Quyên chịu sự ảnh hưởng sâu sắc từ nếp nghĩ truyền thống. Bố mẹ cô luôn mong muốn con gái lập gia đình với người sống cùng địa phương. Do đó, lúc hay tin Quyên bén duyên cùng một chàng trai Hà Nội, người bố đã phản đối gay gắt do lo ngại sự lệch pha văn hóa cùng định kiến "đàn ông miền Bắc gia trưởng" sẽ làm con khổ.

Mặc cho những ngăn cản ban đầu, hai người vẫn kiên định nắm tay nhau bước vào đời sống hôn nhân.

Tiểu Quyên kể chuyện yêu chồng miền Bắc. Video nhân vật cung cấp

Ngày vui của cặp đôi thể hiện rõ sự giao thoa phong tục của hai miền. Nhà gái tại Đà Lạt chọn cách gộp chung đám hỏi và đám cưới, thực hiện đón dâu theo đúng số lượng cặp và số chẵn. Trái lại, phía nhà trai ở Hà Nội chuẩn bị trọn vẹn cả ba nghi lễ: dạm ngõ, ăn hỏi cho đến lễ cưới, kết hợp thuê khách sạn sang trọng với đoàn người đón dâu vô cùng đông đúc.

Sự khác biệt phong tục càng bộc lộ rõ vào dịp Tết Nguyên đán. Ở miền Nam, gia đình Quyên theo đạo Phật, dịp Tết thường dành thời gian đi du lịch hoặc ghé chùa vào mùng 1. Tuy nhiên, khi ra Hà Nội đón Tết cùng nhà chồng — nơi cả bên nội lẫn bên ngoại đều quy tụ đại gia đình đông đúc anh chị em — cô không khỏi ngỡ ngàng trước việc bố mẹ chồng đi lễ chùa từ đêm Giao thừa, chuẩn bị mâm cỗ cúng gia tiên cầu kỳ và việc thắp hương tổ tiên là nghĩa vụ bắt buộc mỗi khi con cháu đi xa trở về.

Lúc đầu, hai vợ chồng có những lệch tông trong khẩu vị do cô vợ quen ăn ngọt còn anh chồng lại thích vị thanh nhẹ. Tuy nhiên, thay vì áp đặt người còn lại, họ lựa chọn học cách chế biến món ăn phù hợp với đối phương. ''Tôi bắt đầu tập làm thịt rang cháy cạnh, luộc rau muống, còn anh ấy học cách thưởng thức mâm cơm kiểu miền Nam", Quyên bày tỏ.

Khoảnh khắc anh Thiệu cùng chị Yến bên hai con nhỏ, thời điểm tháng 7/2026. Ảnh nhân vật cung cấp

Giải pháp từ sự thấu hiểu và chia sẻ

Ở một trường hợp khác, anh Hoàng Văn Thiệu, 43 tuổi, quê gốc Hà Tĩnh nhưng lớn lên tại Đồng Nai, cũng từng trải qua những chênh lệch văn hóa khi kết hôn cùng chị Trần Thị Yến, người con của đất Lào Cai.

Thời điểm lần đầu về ra mắt nhà vợ vào dịp Tết năm 2012, anh Thiệu gặp nhiều trở ngại với cái rét cắt da, buổi sáng không thể đánh răng do nước quá lạnh. Mọi hoạt động trong suốt kỳ nghỉ của nhà vợ đều xoay quanh bếp lửa thay vì đi du lịch như thói quen của người phương Nam. Thời gian đầu về chung một nhà, mâm cơm luôn phải chuẩn bị sẵn hai chén nước chấm: mắm tỏi ớt ngọt dành cho chồng và mắm tỏi ớt nguyên chất cho vợ.

Chị Yến tự nhận bản thân có phần "gia trưởng", sống nguyên tắc, đặt ra yêu cầu giặt quần áo xong phải giũ thẳng, quét dọn nhà cửa sạch sẽ và khi ra ngoài phải ăn mặc chỉn chu.

"Mọi lời vợ nói ra đều rõ ràng nguyên do, lập luận vô cùng chặt chẽ. Tôi vẫn thường trêu 'Nếu em đi làm luật sư thì chắc người xung quanh chịu thua hết'. Nhưng cũng nhờ sự vun vén cẩn thận của cô ấy, tổ ấm của chúng tôi mới tích góp và chăm lo chu toàn cho hai bên nội ngoại", anh Thiệu bộc bạch.

Ở chiều ngược lại, người chồng miền Nam lại nói năng không mấy khéo léo, cách ăn mặc xuề xòa nên không ít lần bị vợ nhắc nhở. ''Mặc dù vậy, anh ấy rất trung thực, có sao nói vậy và luôn sẵn lòng giúp đỡ mọi người xung quanh'', chị chia sẻ.

Trải qua 12 năm đồng hành và cùng chăm sóc hai người con (9 tuổi và 3 tuổi), những bất đồng ban đầu đã nhường chỗ cho sự thấu hiểu. Anh Thiệu chủ động nhường nhịn và chiều chuộng vợ, học cách ăn theo vị miền Bắc, còn chị Yến cũng trở nên cởi mở và quen thuộc với các món ăn phương Nam.

Đánh giá về vấn đề này, Tiến sĩ tâm lý Nguyễn Thị Minh, giảng viên công tác tại Học viện Chính trị khu vực II (TP HCM) chia sẻ rằng sự khác biệt vùng miền có nguồn gốc từ môi trường sống cùng nếp nhà của mỗi người. Chuyên gia đưa ra lời khuyên các cặp đôi trước khi tính chuyện trăm năm nên chủ động tìm hiểu nền tảng gia đình của đối phương. "Điều quan trọng nhất là tuyệt đối không được quy chụp một thói quen hay hành vi nhất thời thành bản chất con người của bạn đời", tiến sĩ Minh nhấn mạnh.

Chuyên gia cũng nhận định rào cản lớn nhất chính là tâm lý coi thói quen văn hóa của mình làm thước đo chuẩn mực. Để vượt qua, các cặp vợ chồng nên rèn luyện kỹ năng trao đổi, thẳng thắn bộc lộ cảm xúc thay vì trách móc, đồng thời chuẩn bị tâm thế sẵn sàng học hỏi, chủ động đặt câu hỏi để hiểu lý do vì sao đối phương lại sinh hoạt như vậy thay vì mặc định họ làm sai.

Chiêm nghiệm lại chặng đường hôn nhân, Tiểu Quyên cảm thấy bản thân may mắn nhờ tính cách thích khám phá nên dễ dàng đón nhận những nét văn hóa mới tại quê chồng. Cô cho rằng khi xuất hiện những bất đồng do khác biệt vùng miền, mỗi bên chỉ cần dành cho nhau sự bao dung và cảm thông.

''Bởi một khi tình yêu đủ lớn, mọi khoảng cách hay khác biệt văn hóa đều sẽ biến thành những gia vị ngọt ngào nuôi dưỡng hạnh phúc'', cô gửi gắm.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết này! Mời bạn tiếp tục khám phá thêm nhiều bài viết hấp dẫn và bổ ích ngay bên dưới để cập nhật thêm những thông tin thú vị.