Sức mạnh từ kho tên lửa giúp Houthi siết chặt kiểm soát tuyến đường biển Đỏ

Năng lực tấn công của lực lượng Houthi dựa vào kho tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo diệt hạm đa dạng, đủ khả năng khống chế toàn bộ tàu thuyền di chuyển qua eo biển Bab el-Mandeb ở phía nam biển Đỏ.

Lực lượng Houthi gia tăng đe dọa các tuyến vận tải hàng hải

Vào ngày 23/7, nhóm vũ trang Houthi tại Yemen đã đưa ra thông báo về việc triển khai hàng loạt tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình cùng máy bay không người lái (UAV) nhắm vào hai tàu chở dầu Encelia và Layla thuộc sở hữu của Arab Saudi. Lực lượng này tuyên bố đòn tập kích xuất phát từ hành vi vi phạm "lệnh phong tỏa" mà họ thiết lập trên vùng biển Đỏ.

Dẫn nguồn tin riêng, truyền thông nhà nước Arab Saudi cho biết tàu Encelia đã bốc cháy sau khi trúng đòn tấn công trong lúc hành trình qua biển Đỏ, dù vậy toàn bộ thủy thủ đoàn đều an toàn. Riêng trường hợp tàu Layla không được nguồn tin này đề cập đến.

Tên lửa đạn đạo diệt hạm Asef của lực lượng Houthi trong video đăng năm 2024. Video: Al Jazeera

Đại diện văn phòng truyền thông của Houthi, Phó lãnh đạo Nasruddin Amer khẳng định tuyến đường qua eo biển Bab el-Mandeb sẽ bị cấm đối với mọi phương tiện thủy của Arab Saudi. Ông cho biết đây là hành động nhằm đáp trả "chiến dịch phong tỏa bất công đối với người Yemen trong hơn 10 năm qua", ám chỉ mốc thời gian liên quân do Arab Saudi dẫn đầu bắt đầu can thiệp quân sự vào cuộc nội chiến Yemen.

Tọa lạc tại điểm cực nam của bán đảo Arab, eo biển Bab el-Mandeb đóng vai trò cửa ngõ chiến lược kết nối với phía nam biển Đỏ, nơi gánh vác tới 12% tổng lượng lưu thông thương mại trên toàn cầu. Nhận định từ các chuyên gia cho thấy lời cảnh báo của Houthi hoàn toàn có cơ sở thực tế, bởi tổ chức này đang nắm giữ kho vũ khí đầy uy lực, dư sức uy hiếp các tàu vận tải thương mại lẫn những chiến hạm hoạt động trong khu vực.

Hệ thống tên lửa đạn đạo diệt hạm đa dạng của Houthi

Thông qua các buổi diễu binh ở thủ đô Sanaa của Yemen trong những năm gần đây, Houthi đã công khai ít nhất 6 dòng tên lửa đạn đạo diệt hạm khác nhau. Điểm chung của các mẫu vũ khí này là đều tích hợp cảm biến quang điện tử - hồng ngoại, giúp tối ưu hóa độ chính xác ở giai đoạn cuối khi tiếp cận mục tiêu.

Đáng chú ý trong số đó là dòng tên lửa Asef. Theo phân tích của Mohammed al-Basha, chuyên gia người Yemen và là người thành lập công ty tư vấn rủi ro Basha Report có trụ sở tại Mỹ, quả đạn Asef dài 8,8 m và mang nhiều đường nét thiết kế tương đồng với dòng Khalij Fars của Iran - một biến thể chống hạm nâng cấp từ tên lửa đạn đạo Fateh-313.

Mẫu Fateh-313 vốn là phiên bản cải tiến dựa trên Fateh-110, dòng tên lửa đạn đạo từng thể hiện hiệu quả thực chiến qua các đợt oanh kích vào căn cứ Mỹ tại Iraq cũng như các mục tiêu ở Syria.

Nhiều đánh giá cho rằng Asef đạt tầm hoạt động tối đa 500 km và sở hữu đầu đạn nặng khoảng 380 kg, dù có thông tin cho rằng tải trọng nổ còn lớn hơn. Trong khi đó, Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) đặt tại Anh nhận định mẫu tên lửa này có khả năng công phá mục tiêu ở khoảng cách xa nhất là 450 km.

Các loại tên lửa diệt hạm đã công khai của Houthi. Đồ họa: IISS

Dòng tên lửa Tankil và các mẫu đạn cỡ nhỏ

Một vũ khí nổi bật khác là Tankil với tầm bắn cùng kích thước vượt trội so với Asef. Nhiều khả năng đây là phiên bản chống hạm phát triển từ mẫu tên lửa đạn đạo tầm ngắn Raad-500 của Iran. Chuyên gia phân tích tác chiến hải quân H. I. Sutton đánh giá Tankil có cấu trúc hai tầng, trong đó phần mang đầu đạn sẽ tách rời khi lao xuống mục tiêu nhằm nâng cao khả năng xuyên thủng hệ thống phòng không của đối phương.

Bên cạnh đó, lực lượng Houthi còn sở hữu 3 dòng tên lửa đạn đạo diệt hạm kích thước nhỏ hơn gồm Faleq, Mayun và Al Bahr Al Ahmar. Dù mang thiết kế và công nghệ dẫn đường tương tự các sản phẩm đến từ Iran, hiện chưa có bằng chứng khẳng định chúng là bản sao nguyên mẫu. Dù dữ liệu về 3 dòng này còn hạn chế, IISS ước tính mẫu Faleq có thể tiêu diệt mục tiêu ở tầm xa gần 140 km.

Tên lửa Mohit và các thiết kế nâng cấp

Mẫu vũ khí cuối cùng trong nhóm này là Mohit, biến thể diệt hạm cải tiến từ tên lửa đất đối đất Qaher-2, vốn có gốc rễ là hệ thống phòng không S-75 Dvina do Liên Xô chế tạo. Tuy không sử dụng thiết kế nguyên bản của Iran, Mohit nhiều khả năng vẫn được Houthi hoàn thiện dựa trên sự hỗ trợ kỹ thuật từ phía Tehran.

Kho tên lửa hành trình diệt hạm và thực chiến thực tế

Ngoài tên lửa đạn đạo, nhóm vũ trang Yemen còn có trong tay nhiều loại tên lửa hành trình chống hạm, với các đại diện sơ khai nhất là dòng P-21 từ Liên Xô và C-801 do Trung Quốc sản xuất.

Dòng P-21 là phiên bản xuất khẩu thuộc họ tên lửa diệt hạm cận âm P-15M/P-15U được Liên Xô giới thiệu trong giai đoạn từ 1965 đến 1972. Mẫu tên lửa này đạt tầm hoạt động 40-80 km, trang bị đầu nổ lõm nặng 450 kg, sử dụng đạn ra-đa chủ động kết hợp cảm biến hồng ngoại nhằm vô hiệu hóa các biện pháp tác chiến điện tử.

Tên lửa đạn đạo diệt hạm Asef trong cuộc diễu binh của Houthi năm 2022. Ảnh: X/fab_hinz

Đối với tên lửa hành trình C-801, đây là bản thương mại của dòng YJ-8 được quân đội Trung Quốc biên chế từ đầu những năm 1990, được cho là xây dựng dựa trên thiết kế mẫu Exocet MM38 nổi tiếng của Pháp.

Lực lượng Houthi có vẻ đã thu giữ các quả đạn P-21 từ kho quân đội chính phủ Yemen sau khi kiểm soát thủ đô Sanaa cùng nhiều địa bàn vào năm 2014, trong khi các mẫu C-801 lại do Iran tiếp ứng.

Các dòng tên lửa hiện đại trong kho vũ khí Houthi

Trong kho vũ khí của tổ chức này còn xuất hiện mẫu Al-Mandab 2 hiện đại hơn, vốn được xem là bản sao hoặc tên gọi khác của dòng Ghadir do Iran chế tạo. Bản thân Ghadir là bước phát triển nâng cấp từ tên lửa diệt hạm C-802 của Trung Quốc, đạt tầm bắn ước tính khoảng 300 km.

Nhiều khả năng Houthi đã nhận được các biến thể C-802 do phía Iran sản xuất, bao gồm Noor và Ghader. Ngoài ra, Iran còn viện trợ mẫu Sayyad trang bị đầu dò ra-đa chủ động cùng Quds Z-0 sở hữu cảm biến quang điện tử - hồng ngoại. Cả hai mẫu này đều đạt tầm bắn trên 800 km và là các bản cải tiến từ tên lửa hành trình tấn công mặt đất Quds.

Một phương tiện tác chiến khác thuộc sở hữu của Houthi là mẫu tên lửa hành trình diệt hạm cỡ nhỏ Seji, có khả năng vươn tới khoảng cách 110 km và mang theo đầu đạn nặng 100 kg.

Vị trí eo biển Bab el-Mandeb và Biển Đỏ. Đồ họa: Conversation

Áp lực gia tăng đối với quân đội Mỹ tại biển Đỏ

Các đơn vị tên lửa bờ đối hải của Houthi từng chứng minh năng lực thực chiến đáng gờm khi chạm trán lực lượng Mỹ trong chiến dịch Rough Rider tổ chức vào đầu năm 2025.

Vào ngày 30/4/2025, một chiếc tiêm kích đa năng F/A-18E cùng xe kéo đã bị rơi xuống biển khi đang ở trong khoang chứa của tàu sân bay USS Harry S. Truman. Một quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ tai nạn xảy ra trong lúc tàu sân bay phải thực hiện "cơ động ngoặt gấp" để né đòn tập kích từ phía Houthi.

Trước đó vào đầu năm 2024, một tàu khu trục Mỹ đã phải kích hoạt hệ thống pháo Phalanx - lớp phòng thủ tầm gần cuối cùng - để tiêu diệt một tên lửa hành trình của Houthi chỉ vài giây trước thời điểm va chạm.

Hiểm họa từ kho khí tài của Houthi rõ ràng đã khiến giới chức Mỹ quan ngại, dẫn đến việc Tổng thống Donald Trump vào ngày 23/7 lên tiếng đe dọa áp đặt "trừng phạt quân sự mạnh mẽ" đối với Iran cũng như Houthi nếu lực lượng Yemen tiếp diễn các vụ tấn công tàu thuyền.

Dù vậy, trả lời hãng thông tấn Reuters, một số quan chức giấu tên thừa nhận quân đội Mỹ đang chịu hạn chế về nguồn lực. Việc nhiều khí tài quan trọng phải chuyển sang phục vụ chiến dịch tấn công Iran khiến nguồn lực đối phó Houthi bị phân tán. "Chúng tôi đang cực kỳ bận rộn", một quan chức chia sẻ, đồng thời cho biết thời gian làm nhiệm vụ trên biển của một số chiến hạm đã phải kéo dài hơn so với kế hoạch ban đầu.

Xin chân thành cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài tổng hợp này. Đừng quên tiếp tục đón đọc các bài viết phân tích tình hình quân sự và thời sự quốc tế hấp dẫn ngay bên dưới!