Bánh ú tro Hội An — món cúng Tết Đoan Ngọ không thể vắng mặt
Mỗi dịp Tết Đoan Ngọ (mùng 5/5 âm lịch), bánh ú tro lại xuất hiện trên mâm cúng của người dân Hội An cùng với xôi, chè đậu xanh, thịt vịt và nước lá thuốc nam. Đây không chỉ là món ăn dân dã mà còn là nét văn hóa ẩm thực đặc trưng, ăn sâu vào đời sống tinh thần của cư dân đô thị cổ từ hàng thế kỷ nay.
Khi những ngày cuối tháng 4 âm lịch đến gần, các lò bánh ú tro tại Hội An lại bắt đầu bận rộn. Bếp lửa đỏ liên tục, người thợ thoăn thoắt gói bánh từ sáng sớm đến đêm khuya để kịp đáp ứng lượng đặt hàng ngày càng tăng cao từ khắp nơi.
Lò bánh ba thế hệ vẫn giữ lửa đỏ
Từ ngày 2/5 âm lịch, gia đình bà Phan Thị Phương Sen tại khối phố Nam Diêu, phường Hội An Tây đã vào guồng sản xuất. Hơn 20 năm gắn bó với nghề, qua ba thế hệ, bà Sen vẫn đều đặn đỏ lửa mỗi khi Tết Đoan Ngọ gõ cửa.
Tục cúng bánh ú tro không chỉ thể hiện lời cầu mong sức khỏe mà còn là cách người miền Trung bày tỏ lòng biết ơn với tổ tiên và đất trời. Bà Sen là một trong số ít người còn gìn giữ nghề truyền thống này tại Hội An.
"Dù trải qua nhiều khó khăn trong hơn 20 năm làm nghề, tôi vẫn kiên trì giữ lửa bếp, góp phần gìn giữ nét văn hóa ẩm thực đặc trưng của ngày tết đặc biệt này", bà Sen bộc bạch.
Nghề làm bánh ú tro chỉ diễn ra đúng một lần mỗi năm, bắt đầu từ ngày 2/5 âm lịch và khép lại vào đêm 4/5 âm lịch. Riêng dịp Tết Đoan Ngọ năm nay, cơ sở của bà Sen dự kiến xuất ra thị trường khoảng 50.000 chiếc bánh, phân phối đến nhiều địa phương trên địa bàn thành phố Đà Nẵng với mức giá 19.000 đồng/chục.
Nguyên liệu kỳ công, quy trình nghiêm ngặt
Để có chiếc bánh ú tro chuẩn vị, gạo nếp quê phải được ngâm kỹ trong nước tro đã lọc sạch. Theo các chủ lò lâu năm tại Hội An, tro phải lấy từ loại củi chắc như củi dương liễu hoặc củi từ Cù Lao Chàm mới cho ra màu sắc và hương vị đúng điệu. Lá gói bánh là lá cây đót đặt mua từ các xã miền núi Đà Nẵng, buộc bằng sợi cói vùng Cẩm Kim. Bánh sau khi gói xong được nấu liên tục trong 5–6 giờ để đạt độ dẻo và mùi thơm đặc trưng.
Lãi thấp nhưng không nỡ bỏ
"Công việc làm bánh ú tro lời lãi không nhiều, nhưng đây là nghề cha ông truyền dạy nên phải giữ gìn. Đến dịp Tết Đoan Ngọ, không tổ chức nấu bánh lại có cảm giác thiếu thiếu", bà Sen tâm sự.
Cơ sở của bà Lê Thị Tý, 58 tuổi, tại khối phố Sơn Phô 1, phường Hội An Đông cũng có hơn 18 năm trong nghề. Dịp Tết Đoan Ngọ năm nay, gia đình bà dự kiến cung ứng 30.000 chiếc bánh ra thị trường.
Điều khiến bà Tý trăn trở là dù gia đình có truyền thống làm bánh lâu đời, nhưng không người con nào muốn nối nghiệp. "Tôi chỉ lo nghề này của gia đình bị mai một, do bây giờ cạnh tranh thị trường cao, lãi thấp nên giới trẻ không mặn mà", bà chia sẻ.
Nghề thời vụ tạo thêm thu nhập cho lao động địa phương
Ngoài vai trò nuôi sống các hộ sản xuất, nghề làm bánh ú tro còn mở ra nguồn thu nhập thời vụ cho nhiều thợ gói bánh trong vùng. Tiền công được tính theo số lượng, với mức 300.000 đồng cho mỗi 1.000 chiếc bánh được gói hoàn chỉnh.
Bà Nguyễn Thị Tranh, 63 tuổi, thợ gói bánh thuê tại phường Hội An Tây cho biết mỗi ngày bà gói được hơn 1.600 chiếc, thu về gần 500.000 đồng — khoản thu nhập thêm có giá trị trong những ngày nông nhàn.
Hơn 100 năm tuổi, nghề vẫn còn đó
Theo Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An, nghề làm bánh ú tro tại đô thị cổ đã có lịch sử hơn 100 năm. Sản phẩm này gắn liền với sinh hoạt văn hóa của người dân địa phương mỗi dịp Tết Đoan Ngọ. Hiện toàn thành phố có ít nhất 7 hộ duy trì nghề với khoảng 100 nhân công sản xuất theo mùa vụ, cùng nhau góp sức bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của Hội An.
Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi bài viết. Nếu bạn yêu thích những câu chuyện về ẩm thực và văn hóa truyền thống, đừng bỏ qua các bài viết liên quan ngay bên dưới.
Ý kiến bạn đọc (0)